Өрөгөй ырыатын билэҕин дуо?
 (голосов: 0)

 

Саха сирин Өрөгөйүн ырыата (гимнэ) олус уһун унньуктаахтык ылыллыбытын билэбин. Биһиги Ил Түмэммит тэрийбит хамыыһыйата олус бэлиитикэлээн кэбиһэн, идеологическай өттүнэн «сөптөөх» бэйээти, «барсар» композиторы көрдөөн уонча сылы быһа сыспыта-соспута (иккитэ-үстэ төхтүрүйэн, чахчы уонтан тахса сыл куонкурустаабыттара быһыылааҕа). Ол саҕанааҕы мөккүөрү билигин да өйдүүбүн.

Үгүстэр «Сахам сирэ барахсан» диэн Иван Гоголев хоһоонугар, Грант Григорян муусукатыгар ырыаны туруорса сатаабыттара. Ити этии хаалбыта. «Ырыа нуотата түһүүтэ-тахсыыта уустуга бэрт, анал академическай уөрэхтээх эрэ киһи куолаһа кыайар» диэн курдук тыл-өс баара. Маны тэҥэ, кистэл суох, «бэйэлэрэ мусукаана суох буолан Григорян диэн атын омук киһитинэн айдарбыттар диэхтэрэ, патриотичнайа суох» диэбит буолуохтаахтар. Ону өйдүөххэ сөп. Итини таһынан, суруйааччылар сойуустарын икки ардыгар баар хатыһыы туох эрэ оруолу оонньообута быһыылааҕа.
Кэлин Суорун Омоллоон ытык кырдьаҕас бэйэтин аптарытыатынан күөнтээн улахан тэрээһиннэргэ Өрөгөй ырыатын быһыытынан «Саргы-дьаалы...» диэн тылларынан саҕаланар «Ньургун Боотур» опера либреттота ыллана сылдьыбыттааҕа. Ол ырыа, хата, өрөҕөйдөөх баҕайы курдук этэ.
Чэ, ол ааспыт дьыала... Билигин биһиги Өрөгөй ырыалаахпыт. Онтубут уоҥҥа чугаһыыр сыл устата тыаһаан-ылланан кэллэ. Ол эрээри... Билигин мин билэр дьоммуттан бука барыларыттан «Гимн тылын билэҕин, муусукатын өйдүүгүн дуо?» диэн ыйыта сатаан кэбистим. Си саараама, алҕаска биир да киһи билбэт, өйдөөбөт. Дьикти. Дьиҥинэн, уонча сыл тухары өйдүөххэ сөп этэ.
Биллэн турар мин норуодунай бэйээттэр Савва Тарасов, Михаил Тимофеев суруйар-хоһуйар дьоҕурдарыгар адьас саарбахтаабаппын. Оннук кыаҕым, быраабым да суох. Ол эрээри, кэлин бу Өрөгөй ырыатын тылларын ааҕан баран , кистии барбаппын, «дьон өйдөөбөтө, нойосуус билбэтэ сөп эбит» диэн санаалар үөскээтилэр. Быһата, бэйээттэрбитин бэлиитикэнэн киирэн олус олуйаннар бу маннык бородууксуйаны айдаран таһаарбыттар дии санаатым. Быһата, сакаастаабыттар — оҥорбуттар. Туох да иэйии, долгуйуу, дууһа суох. Барыта кураанах күүрээн, оҥоһуу пафос (бэйээттэр ону бэйэлэрэ да бэркэ билэллэрэ буолуо). Ол курдук: дьоллоох туску, сандаара сырдааһын, ыҥыра ыллааһын, киэн туттуу, тойугу туойуу, өркөн-өрөгөй, алмаас таас, үрдүү туруу, угуттуур уу, эрчими эбии, олохтуур уох, айхаллаах суол, арчылыыр аар аргыс, дьоһун, дуолан, сайдыы аартыга, түөрэх түһүүтэ... Барыта итинник. Киһи хомойуон курдук.
Өскөтүн мин иккистээн эр киһи буолан төрөөтөхпүнэ, спортсмен буоллахпына, күрэхтэһиигэ бастаан бочуот пьедесталыгар ыттан турдахпына, ити гимн тыаһаатаҕына мин долгуйан хараҕым уута бычалыйан тахсыа суоҕа. Бу өрөгөй ырыатыгар мин төрөөбүт, тапталлаах Сахам сирин кута-сүрэ суох. Бэйэҕит да булан ааҕыҥ.

Александра ОЛЕСОВА,
тыыл бэтэрээнэ

«Кыым», 2008 с., балаҕан ыйын 25 күнэ, 38 №

Хаартыска www.geraldika.ru саайтан ылылынна

 

"Ырыа кырдала" саайтан эбии: 

 

САХА ӨРӨСПҮҮБҮЛҮКЭТИН ӨРӨГӨЙҮН ЫРЫАТА (ГИМН)
С.И. Тарасов, М.Е. Тимофеев тыллара, К.А. Герасимов музыката

Сахам сирэ дьоллоох тускуга
Саһарҕалыы ыҥыра ыллыыр.
Илинтэн арҕаа ол кустуга
Алмаас таас курдук сандаара сырдыыр.

Барҕа быйаҥнаах Сахам дойдута
Модун Россия киэн туттуута,
Өркөн өрөгөй тойугун туойдун,
Үүнэр үйэҕэ үрдүү туруохтун!

Үллэр үөстээх Өлүөнэ Эбэ
Өлбөт мэҥэ угуттуур уулаах.
Элбэх омукка эрчим эбэр,
Или-эйэни олохтуур уохтаах.

Барҕа быйаҥнаах Сахам дойдута
Модун Россия киэн туттуута,
Өркөн өрөгөй тойугун туойдун,
Үүнэр үйэҕэ үрдүү туруохтун!

Ааспыт кэммит айхаллаах суола
Арчылыыр аар алгыһын биэрдэ.
Сахабыт сирэ дьоһун, дуолан
Сайдыы аартыгар түөрэҕэ түстэ.

Барҕа быйаҥнаах Сахам дойдута
Модун Россия киэн туттуута,
Өркөн өрөгөй тойугун туойдун,
Үүнэр үйэҕэ үрдүү туруохтун!




 

Нөрүөн-нөргүй буоллун биһиги саайтпыт ыалдьытыгар! Билигин эн ыалдьыт курдук киирдин. Бэлиэтэнэн киирдэххинэ бу сиртэн элбэҕи бэйэҕэр туһаныаххын сөп.
Майгынныыр сонуннар:

« Төттөрү
Ырытыылар (20)
 
123 комузаттан көһөрөбүн   27 сентября 2008 13:37
Yчүгэй - 123
27.09.08 (12:55) (88.82.175.28)
5   27 сентября 2008 13:37
ээ дьаабы багайы тыла да иьиллибэт. - 5
27.09.08 (13:00) (91.185.234.104)
НестА   27 сентября 2008 13:38
Сахам Сирин таптыыбын... - НестА
27.09.08 (13:01) (91.185.245.244)
Таптыыбын кылгас сайыннаах,
Тыйыс торообут дойдубун
Кымыы суп-суогэй быйааннаах,
Куох сирэм самаан уйгутун...
НестА   27 сентября 2008 13:38
Ити ырыаны гимн кыныа этилэр дии..
576   27 сентября 2008 13:39
Дьаабы гимн. - 576
27.09.08 (13:02) (91.185.249.243)
Туох да киьини ере кете5ер суох, барыта куннээ5ини, алмааьы энини эрэ туойбуттар. Истэ-истэ киьи самнар эрэ гимна... Терут да тыаьаппаттара буоллар ордук буолуо этэ... (Хотя мелодията учугэй)
Боотур   27 сентября 2008 13:40
Тэннээн корорго - Боотур
27.09.08 (13:08) (80.73.82.122)
Оригинальный Поэтический перевод Игоря Коссича, 2000
O! say can you see by the dawn's early light
What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming.
Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight,
O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming.
And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there.
Oh, say does that star-spangled banner yet wave
O'er the land of the free and the home of the brave?

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o'er the towering steep,
As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
Now it catches the gleam of the morning's first beam,
In full glory reflected now shines in the stream:
'Tis the star-spangled banner! Oh long may it wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle's confusion,
A home and a country should leave us no more!
Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

O! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved home and the war's desolation!
Blest with victory and peace, may the heav'n rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must, when our cause it is just,
And this be our motto: 'In God is our trust.'
And the star-spangled banner in triumph shall wave
O'er the land of the free and the home of the brave!
Смотри, видишь ль ты в солнца первых лучах,
С чем в заката часы мы простились глазами?
О, скажи, он ведь жив, полосатый наш флаг,
Цвета неба и солнца наше звёздное знамя?
И летали ракеты, и снаряды взрывались,
Подтверждая: форт наш ночью не сдался.
Ответь: это правда, флаг ещё реет
Над землёю свободных, родиной смелых?

Вдали, там, где берег еле виден в тумане,
Где надменный наш враг от атак отдыхает
Что там утренний бриз в вышине развевает,
То скрывая от глаз, то вновь открывая?
Вот он снова сверкнул, туч завесу прорвал,
В полной славе своей гордо миру предстал.
Это звёздный наш флаг! О, пусть же он реет
Над землёю свободных, родиной смелых.

А иначе никак и не может и быть
Там, где выбор пойдёт вновь о деле свободы.
И пока будем жить, будем благодарить
Силу, что сотворила нас единым народом.
Этот выбор — священен, выиграть должны мы.
Наш девиз неизменен: «Лишь Богом мы живы».
И победный наш флаг будет также все реять
Над землёю свободных, родиной смелых.
Баһылай   27 сентября 2008 13:41
А с какой формулировкой его заменили? - Баhылай
27.09.08 (13:08) (82.114.132.179)
На музыку из оперы Нюргун Боотур был прекрасный гимн, я не понимаю кто и с какой целью его заменил?
Алтан   27 сентября 2008 13:41
Миигин Файрушина ырыата долгутар. Онно-манна сылдьан ыллаатахха гимн курдук буолааччы - Алтан
27.09.08 (13:13) (91.185.245.229)

САХАМ СИРЭ
Ангелина Файрушина музыката
Наталья Михалева – Сайа тыллара

Сахам сирэ мин ырыабар,
Мин иhирэх эппит тылбар
Эн тойугуҥ дуораан кута
Иhиллибит буоллаҕына,
Айар саргым кынатынан
Айыым сирин алгыы кууhуом
Сахам килбик майгытынан
Аргыый кистээн дьоллоох буолуом…

Хос ырыата:

Сахам сирэ, Сахам сирэ,
Сардаҥалаах ааккар кытта
Хаардаах дойдум сылаас тыына,
Улуу таптал уоспат күүhэ!

Сахам сирэ...мин халлааным
Хараҥарар түгэнигэр
Үҥэр күүhүм, үрүҥ күнүм
Эн буоларгын эрэ өйдүөм,
Эйигиттэн ордук курдук
Эгэлгэлээх кытыллартан
Эн тымныыгар хаарыллаары
Эмиэ тиийэн кэлэ туруом...
Тыла-оьо молтох.   27 сентября 2008 13:42
Киьи аа5а - аа5а, истэ - истэ ытыан эрэ ба5арар гимна
27.09.08 (13:19) (91.185.249.243)
Иьиттэхпинэ ниэрбинэйдээн аттыбар олорор киьи кулгаа5ын быьа ыстыахпын ба5арабын...
Баһылай   27 сентября 2008 13:42
урукку гимн кимиэхэ эмэ баар дуо? - Баhылай
27.09.08 (13:25) (82.114.132.179)
5   27 сентября 2008 13:43
оннук киьи ытыан эрэ багарар гимна.... - 5
27.09.08 (13:28) (91.185.234.104)
Чахов   27 сентября 2008 13:43
Слишком пророссийский, никакого нац.оттенка - Чахов
27.09.08 (13:34) (213.129.49.147)
Синильга   27 сентября 2008 13:46
Мин бу ырыаны гимн гыныам этэ

МИН ДОЙДУМ
Семен Данилов тыллара, Алексей Егоров мелодията

Бу далай, бу халлаан сарыала,
Сүрэҕи угуттуур күөх салгын,
Бу уйгу ыһыаҕын чараҥа.

Хос ырыата:

Барыта эн эбээт, мин дойдум!
Барыта мин дойдум — Сахам Сирэ.

Бу өлгөм үүнүүлээх алаастар,
Бу саһыл сыһыылар, толооннор,
Бу көмүс үктэллээх хайалар.

Хос ырыата.

Бу мичил күн түһэн саатаабыт
Киэнтэн киэҥ уорҕалаах сир-дойду,
Бу «кэхтэр» диэн тылы сатаабат.

Хос ырыата.

Үлүскэн үөрүүбүт, бу дьолбут
Бу айар үлэбит тэтимэ,
Бу ыллыыр ырыабыт көҥүһэ.

Хос ырыата.
yara   27 сентября 2008 15:41
эбэтэр маны гимн оностуохха - yara
27.09.08 (15:39) (82.179.50.207)
САХАМ СИРЭ БАРАХСАН
Иван Гоголев тыллара

Үрүҥ эһэ арҕаһыныы
Үллэр бааллаах хоту байҕал
Кытылыгар айар, ыллыыр
Сахам сирэ барахсан.

Оо, төрөөбүт күндү дойдум!
Таптыыбын эн ырыаларгын,
Хара улар хааһын курдук
Аалай кыһыл сарыалгын.

Олоҥхо да кыраайыгар
Эн хомуһуҥ тыаһын суохтуом,
Ханнык да сир халлааныгар
Эн сулускун мин булуом.

Ыалдьар күммэр мин аттыбар
Эн хатыҥын санаарҕаатын,
Үөрэр күммэр мин тулабар
Эн чыычааҕын ыллаатын.

Киирбэт күҥҥүн сүрэх курдук
Түөспэр өрүү илдьэ сылдьыам,
Көҥүл, модун Ийэ дойдум
Киэн дуолун сырдатыһыам.

(тылларын Ырыа кырдалыттан ыллым)

Саха гимнин тылын да музыкатын да хайдах да сатаан ейбер туьэрбэппин кыайан, бу ордук буолуо этэ=)
Куннэй   3 октября 2008 00:00
Тус санаабар Саргы-дьаалы ордук барсар этэ, сахалыы тыыннаах, гимн ере кете5уллуутэ да баар. билнни гимн музыката да, тыла да ейге хатаммат, теттеру уларытарга!
Харыйа   14 октября 2008 11:10
Дьон улахан араната билэринии Иван Гоголев тылларыгар "Урун эьэ" соп буолуох курдук. Ааспыкка инагуруацияга Иван Степанов бу ырыаны хору кытта доллоьутан ыллаабыта киьи богону уорпутэ. Аттыбар олорор дьоннор бары бу ырыа гимн буолуохтаах этэ дэьиспиттэрэ.
Синильга   14 октября 2008 21:52
Кырдьык, гимнҥэ барсар ырыа. Иван Степанов толоруута да астыга.
Анастаас   1 января 2009 20:32
Уопсайынан ырыа барыта учугэй, куьа5ан тугу да айбаттар!!!
1-Огдо   24 сентября 2009 15:39
Сыллар ааьыахтара, хонуктар эбиллиэхтэрэ, гимн дэниллибит ырыага да уерэниэхпит. Туох да куьаган тыла суох, орун оннугар бэрт дии. Ерегей ырыатын тэтимэ атын буолуохтаах диэн ирдэбил баара буолуо дии, син муз уерэхтээхтэр айдахтара. Араадьыйанан иьиллэрэ атын гимнэртэн туох да итэгэьэ суох, ону баара. Тылы-еьу тутустахха, кырдьык, туохтан багарар мекуну да, бэрди да таьааран баайсыахха сеп буолбатах дуо? :o
1-Таатта   23 апреля 2010 22:30
Сахабыт сирин орогойун ырыатын кимнээх эмит ыллыыллара баар дуо?

Ырытыыга кыттабын




 

Сайт зарегистрирован в Федеральном Агентстве
по информационным технологиям
Свидетельство №11945 от 6 мая 2008 года

Автор проекта - Синильга
сайт открыт 17 августа 2007 © Ырыа кырдала
Условия использования материалов, размещенных
на сайте «Ырыа кырдала»

Доступ к сайту бесплатен для пользователей
Экспресс-Сеть, Гелиос-ТВ, ЯГУ, Наука, Оптилинк, Сахаспринт и по льготному пиринговому тарифу
для сетей ADSL и "Столица" (7 коп./1 мб).