Айаҥҥыт алгыстаннын!
Айаҥҥыт алгыстаннын!

«Ырыа кырдала» саайт бүгүҥҥү ыалдьыттара Лэгэнтэй уонна Александра Алексеева – Кулуһун.

Бу сотору, ыам ыйын 31 күнүгэр, Саха Театрыгар «Сэргэ төрдүн аһатыы» диэн сахалыы тыыннаах ырыа түһүлгэтэ буолаары турарын сэҥээрэн мин Лэгэнтэйи уонна Александра Алексееваны кытта кэпсэттим.

Лэгэнтэй, Александра, буолаары турар «Сэргэ төрдүн аһатыы» диэн кэнсиэр туһунан бэрт кылгастык кэпсээҥ эрэ. 

Лэгэнтэй: Бу кэнсиэр уратыта диэн – «Ый суола» бөлөх тыыннаах доҕуһуолунан барар, икки түһүмэхтээх: бастакы түһүмэх – эстраднай, иккис түһүмэх – рок. Кыттыыны ылыахтара Варя Максима, «37» рок-группа уонна «Айыы сыдьаайа» оҕо ырыа ансаамбыла.

Кистээбэккэ эттэххэ, биһиги бу проегынан Сахабыт сирин культуратын биир хайысхатын Америкаҕа Саха сирин культуратын күннэрин чэрчитинэн билсиһиннэрэ бараары сылдьабыт. Былыр сахалар ыраах айаҥҥа туруналларыгар, тиэргэнтэн тиэргэҥҥэ баралларыгар сэргэ төрдүн аһаталлар эбит, ол аата төрүт буордарыттан алгыс ылан бараллар. Ол иһин ыраах Америка дойдутугар улахан миссиялаах баран эрэр дьон буоларбыт быһыытынан, дьоммутуттан-сэргэбититтэн алгыс ылан, сэниэ-күүс эбинэн ырыабытын-тойукпутун киэҥ эйгэҕэ таһаардарбыт диэн баҕа санаалаахпыт. 

Александра, Кулуһун диэн творческай ааттаммыт эбиккин. Тоҕо Кулуһун? 

Мин санаабар, киһи туох эрэ саҥаны бэйэтигэр арыйарыгар кини ис эйгэтэ эмиэ уларыйар. Мин этно-рок композицияны толорорбор туох эрэ атын турукка, эйгэҕэ киирэн, билбэт сирбэр үктэнэр курдукпун. Ол иһин буолуо, туох эрэ харысхал ааттаммыт киһи диэн санаа үүйэ-хаайа сырыттаҕына Лэгэнтэй «Эн толоруугун истэн баран Кулуһун диэн санаа киирэн кэллэ» диэн этиитин хайдах эрэ сүрэхпинэн ылыммытым. Кулуһун кутаа уотун курдук саҥа тиллии баарыттан уонна кулуһун от курдук туохха да бэриммэт күүс, сэниэ киирэриттэн бу ааты сүрэхпэр сыһыарбытым. Бу тыл күннээҕи олоххо соччо туттуллубат, икки суолталаах. Кулуһун диэн кутаа уота, бу уоту булчуттар тыаҕа сылдьан ас астанаары, иттээри уматаллар. Кулуһун диэн от – туохха да бэриммэт күүстээх, өлгөмнүк үүнэр уу хомуһа. Баай-дуол, тот олоҕу билгэлиир.

Хас биирдии киһи иһигэр икки киһи олорор, ол курдук мин икки өрүтүм бу аакка силбиһэн-холбоһон гармония олохтууллар. Саҥа ааппын олус сөбүлүүбүн.  

Лэгэнтэй, мин билэрбинэн, эн хас да сыллааҕыта Америкаҕа гастроллаан кэлбитиҥ. Ол сырыыҥ туһунан кэпсии түспэккин ээ. Уонна уопсайынан омук дойдуларыгар саха ырыатын-тойугун төһө сэҥээрэллэрий, хайдах ылыналларый?

2009 сыл сааһыгар ООН ыҥырыытынан сылын ахсын ыытыллар Аан Дойду аҕыйах ахсааннаах төрүт норуоттар улахан сугулааннарыгар Америкаҕа баран кэлбиппит. Онно, дьэ, атын омук күннээҕи олоҕун, кыһалҕатын, кыайыыларын, култуураларын көрөн-истэн кэлбитим. Төһөнөн интэриэһинэйдик бэйэҕин, ырыаҕын-тойуккун билиһиннэрэҕин да, оччонон эн омуккун сэргииллэр диэм этэ.

Айаҥҥыт алгыстаннын!Александра, эн быйыл «Табык» рок-фестивальга кыттан турардааххын. Соһуччу соҕус хайысха… 

Былырыын «Ый суола» бөлөх салайааччыта Анатолий Босиков миэхэ маннык этиилээх кэлбитэ. «Биһиги бөлөхпүт Америкаҕа ыҥырылынна, онно солист наада, эн ылсыаҥ дуо?» диэн. Миэхэ ити соһуччу соҕус этии буолбута. Ол эрэн «Кыталык» ансаамбылга ырыаһытынан өр сылларга үлэлиир кэммэр Туйаарыма Куо тойугун толоро сылдьыбыттаахпын, онон этникаҕа дууһам сытар буолан тутатына сөбүлэспитим.

«Сыттыкка сытан санаа» диэн Тумус Мэхээлэ айымньытын урут 90-с сылларга «Чороон» ВИА толоро сылдьыбыта, эмиэ омук сиригэр тахсан кэрэхсэбил ылбыта. Чорооннор миэхэ олус чугас дьон буоллахтара. Онтон сааһыары композициябыт омооно көстөр буолбутун кэннэ, Табыкка кыттыахха диэн эр санаа киирбитэ.Табыкка урукку өттүгэр кыттыбатах киһиэхэ олус долгутуулаах этэ. Тус бэйэбэр олох атын эйгэҕэ үктэнии курдуга.

Лэгэнтэй, Омук сиригэр саха ырыатын-тойугун билиһиннэрэр проектарга кыттар чуолаан саха ырыата сайдарыгар төһө туһалааҕый? 

Омук сиригэр сылдьар, биллэн турар, туһалаах дии саныыбын. Ырыаһыт көрүүтэ уларыйар. Ол кэлин айар үлэтигэр үчүгэй өттүнэн эрэ дьайар. Онтон ол дьайыы көрөөччүгэ тиийэр, ырыа, ырыаны толоруу атын, саҥа таһымна тахсар. Манна биири бэлиэтиэм этэ - атын дойдуларга сылдьан, сабыдыалыгар сайдарбакка, үтүктээйи буолбакка, бэйэ омук тыынын сутэрбэт наада. «Өй-санаа өттүнэн ыл, сайын эрээри, тыыҥҥын тута сырыт» диэх этим.

Александра, дьэ, бу эн, саха эстрадатын биир нарын-намчы лирическэй ырыаһыта, хайдах дирбиэн-дарбаан уйулҕалаах рок хайысхатыгар тиийэн хааллыҥ? Манна даҕатан эттэххэ, биһиги саайпыт доҕоро, саха рогун аҕалаатар аҕата Виталий Власов быйылгы Табыкка чуолаан эн толоруугун астына бэлиэтээбитин туһунан санаатын үллэстэн турардаах. 

Улахан киһи хайҕабылын ылбыт эбиппин. Виталий Гаврильевич, үрдүк сыанабылгар махтал! Миигин дьонум-сэргэм эстрада ырыаһыта уонна уһуйааччы курдук билэр, оттон билигин атын өрүппүн көрдөрүөхпүн баҕарабын. Ол гынан баран мин мантан инньэ аны уларыйдым диэн буолбат - холонон көрүү диир ордук табыгастаах буолара буолуо. Мин бастатан туран кэргэммин, ийэбин, оҕобун, балтыбын, эдьиийбин, ырыаһыппын, учууталбын, бэйэм бизнестаахпын, айар киһибин, ол быыһыгар сахалыы тойукка, этнорокка холонон көрөбүн. Киһи олох олорорун тухары арааска холонуон сөп. Олох онон интэриэһинэй буоллаҕа.

Лэгэнтэй, дьон эйиигин ордук тэтимнээх ырыалаах, рок музыкаҕа чугас соҕус диэн ылынар буолуохтаах дии саныыбын. Ол эрэн, эн олус ис-киирбэх лирическэй ырыалар автордара буоларгын билэбин. Холобур, «Дьааҥы кыыһа», «Нарыйа кыыс», «Ким билэрий?» ырыаларгынан. Ити хайысхаҥ арыый да умнулла быһыытыйда дии санаабаккын дуо?

Бэйэбин араас хайысхаҕа боруобалыыбын. Этно-рок мин ис турукпун сайҕанарбар, бэйэм ырыабыттан иэйэн, тоҥон, кутуран дуу толорорбор уонна онтон дуоһуйууну, бэйэттэн астыныыны ыларбар олус табыгастаах хайысха диибин. Ол иһин манна бэйэбин булуох этим. Онтон атына профессиональнай дьарык. Лирикабын бу күҥҥэ дылы тутабын. Уопсайынан, айар киһи сиэринэн албыны, билбэтэхпин суруйа сатаабаппын. Мин хоһооннорум олохпор билбиппиттэн-көрбүппүттэн тахсаллар, сыыспыппын-таппыппын барытын баарынан кэпсии сатыыбын. 

Александра, Лэгэнтэйдиин, «Ый суола» бөлөхтүүн бииргэ үлэлэһэр санааҕа хайдах кэллигит? 

Бары да уруккуттан бэйэ-бэйэбитин билсэр дьон буоллахпыт. Лэгэнтэйдиин билсибиппит ыраатта. Ырыаһыт, ырыа айааччы быһыытынан быраатым тэҥэ киһини олус убаастыыбын - айылҕалаах киһи. Айар киэһэтигэр мин уһуйар оҕолорум Лэгэнтэй суруйбут «Биһик ырыата» диэн ырыатынан кыттыыны ылбыттара. Ол кэнсиэргэ мин уһуйар ансаамбылбар «Айыы сыдьаайа» диэн аат иҥэрбитэ.

«Ый суола» бөлөх уһуйааччытын Анатолий Босиковы кытары уонча сыл аннараа өттүгэр «Дуораан-рекордз» диэн труппанан өр сылларга бииргэ гастроллаан, биир иһиттэн аһаан, элбэх айаны айаннаан, кэнсиэр бөҕө кэнсиэрдээн кэлбиппит. Олоҕум ол кэрдииһин олус истиҥник саныыбын. Кини уһуйар «Ый суола» бөлөҕү кытары бастаан Варя Максима айар биэчэригэр билсибиппит, онно мин бэк-вокал быһыытынан ылласпытым уонна наһаа сэргээбитим эдэр оҕолор кыахтарыттан, бэйэлэрэ суоллаах-иистээх бөлөх буолалларыттан. Онтон ыла билсэбит, бырааттарбын наһаа астынабын – кыахтарын, эдэрдии эрчимнээх ырыаларын-тойуктарын, талааннарын. Бу тандем саҥаны, уратыны миэхэ биэрэриттэн астынабын, бэйэбин атын өттүнэн арыйарбыттан, саҥалыы тыыннанан ыллыырбыттан,ырыаҕа тапталым иккистээн тиллэриттан үөрэбин эрэ. Ырыа - мин дууһабар баар этэ, баар, баар буолуо...

Лэгэнтэй, музыка эйгэтигэр холобур оҥостор музыкант, ырыаһыт баар дуо?

Элбэх. Барыларын истэбин. Ону ааһан, саҥа ырыаһыттары барыларын истэ, билэ сатыыбын. Киһи киһиттэн үөрэнэр. Үчүгэйи, кырдьык тыыппалааҕы биллим, иһиттим да, хайаан да сэргиибин. Миэхэ тумус туттар дьонум, сүбэһитим олус элбэх да буолбатар, бэйэлэрин сөптөөх суолларын ырыа эйгэтигэр хаалларбыт дьон, тумус туттар атастарым бааллар. Онон мин бэйэбин толору киһибин диэн ааҕынабын.

Лэгэнтэй, Александра, бастатан туран, быыс булан биһиги саайпыт ыалдьыттара буолбуккутугар махтанабыт. Уонна, дьэ, эһиэхэ, бастатан туран, бу ыам ыйын 31 күнүгэр буолаары турар "Сэргэ төрдүн аһатыы" диэн кэнсиэргит ситиһиилээхтик ааһарыгар уонна ыраах Америка дойдутугар Сахабыт сирин культуратын билиһиннэрэр чиэскэ тиксибит айар дьоҥҥо, таһаарыылаах, үтүө түмүктэрдээх сырыыны. Айаҥҥыт алгыстаннын!

 

Кэпсэттэ СИНИЛЬГА

2014 сыл, ыам ыйын 22 күнэ 


 
Нөрүөн-нөргүй буоллун биһиги саайтпыт ыалдьытыгар! Билигин эн ыалдьыт курдук киирдин. Бэлиэтэнэн киирдэххинэ бу сиртэн элбэҕи бэйэҕэр туһаныаххын сөп.

Майгынныыр сонуннар:


« Төттөрү
Ырытыылар
 
Антонина1   7 июля 2014 14:48
Саха култууратын куннэрэ диэн буолбатах дуо? Хаьаангыны этэ5ин? Саха Сирин култуурата диэн олох да буолбатах.

Ырытыыга кыттабын




 

Сайт зарегистрирован в Федеральном Агентстве
по информационным технологиям
Свидетельство №11945 от 6 мая 2008 года

Автор проекта - Синильга
сайт открыт 17 августа 2007 © Ырыа кырдала
Условия использования материалов, размещенных
на сайте «Ырыа кырдала»

Доступ к сайту бесплатен для пользователей
Экспресс-Сеть, Гелиос-ТВ, ЯГУ, Наука, Оптилинк, Сахаспринт и по льготному пиринговому тарифу
для сетей ADSL и "Столица" (7 коп./1 мб).