http://sanaalar.ru/ ru Ырыа кырдала http://sanaalar.ru/yandexlogo.gif http://sanaalar.ru/ DataLife Engine http://sanaalar.ru/urualar/2082-mayya-sergina-kyhynny-bylyttar.html Майя Сергина - "Күһүҥҥү былыттар" Сайа тыллара, Аркадий Алексеев мелодията Ырыалар - MP3 Qwer Tue, 07 Feb 2012 21:13:58 +1000 Майя Сергина - "Күһүҥҥү былыттар" Сайа тыллара, Аркадий Алексеев мелодията http://sanaalar.ru/ustatuialar/2081-yuriy-bahlay-yrya-matyyba-emiske-kiiren-keler.html 90-с сылларга, Россия уонна аан дойду рок музыкатын эйгэтигэр, хатыламмат ырыатынан-тойугунан ҮөҺээ Бүлүү Намыттан «Чолбон» бөлөх аата күөрэс гына түспүтэ. Онтон ыла отучча сыл ааста. Күн- дьыл куҺугуруу устар да, «Чолбон» ырыата-тойуга өрүү эдэрдии эрчимнээх, сахалыы сайаҕас. Ыстатыйалар Синильга Sat, 04 Feb 2012 20:05:31 +1000 90-с сылларга, Россия уонна аан дойду рок музыкатын эйгэтигэр, хатыламмат ырыатынан-тойугунан ҮөҺээ Бүлүү Намыттан «Чолбон» бөлөх аата күөрэс гына түспүтэ. Онтон ыла отучча сыл ааста. Күн- дьыл куҺугуруу устар да, «Чолбон» ырыата-тойуга өрүү эдэрдии эрчимнээх, сахалыы сайаҕас. Бу дьыл ахсынньы 24 күнүгэр «чолбоннор» Олоҥхо театрын саалатыгар «Чолбон туҺунан номох» диэн Борис Павлов таҺаарбыт кинигэтин сүрэхтээтилэр. Ону таҺынан, «Чолбон» биир туллар тутааҕа, солиҺа Юрий Алексеевич Васильев-Бахлай үйэ аҥардаах үбүлүөйүн биҺирэмэ буолла. Онон бүгүҥҥү күндү ыалдьыппыт Юрий Алексеевич Васильев-Бахлай. - Саха киҺитэ аан бастаан кимтэн кииннээххин, хантан хааннааххын диэн ыйытар үгэстээх. Ааҕааччыларбар бэйэҥ тускунан кэпсии түспэккин ээ. - Мин ийэм Федора Варламовна Васильева, ҮөҺээ Бүлүү Өргүөтүттэн төрүттээх. 1961 сыллаахха ыам ыйын 15 күнүгэр миигин күн сирин көрдөрбүтэ. Ийэм аҕата Бочоох Татаара диэн эмиэ бэйэтэ олоххо ураты көрүүлээх оҕонньор эбитэ үһү. Ол курдук, Аан дойду иккис сэриитигэр уолаттарын ыытымаары тыаҕа күрэппит. Онуоха НКВД-лар оҕонньору уонна уолаттарын тутан ылан хаайталаабыттар. Таайдарбын көрбүт дьон бэйэлэрин кыаналлар, күүстээх-уохтаах дьон этилэр диэн кэпсииллэр. Кинилэри оччотооҕу былаас ханна тиэрдибитин ким билиэй... Ийэм эдьийинээн Маарыйалыын ОроҺуга аймахтарыгар иитиллибиттэр. Ийэм үйэтин тухары дьыссаакка үлэлээбит. Онтон ҮөҺээ Бүлүүгэ театрга иистэммит. Мин үс саастаахпар өлөөхтөөбүт. Хаартыскаттан да көрдөххө, билэр да дьон этэринэн ийэм кырасаабысса бөҕө эбит. Ийэм аймахтарыттан республикаҕа Сергей Ли-фу диэн биллэр тустуук баара. Сергейдээх аҕалара, кытай оҕонньоро, араас оҕуруот аҺын үүннэрэн Өргүөккэ элбэх киһини хоргуйан өлүүттэн быыҺаабыта диэн кэпсииллэр. Ийэм өлбүтүн кэннэ мин детдомҥа улааппытым. -Оттон аҕаҥ? - Ийэлээх аҕам театрга үлэлии сылдьан билсибиттэр эрээри, холбоспотохтор. Аҕам республикаҕа култуура эйгэтигэр биллэр киҺи. Алексей Леонтьевич Попов диэн, Мэҥэ Хаҥалас киҺитэ. Режиссер, артыыс, тойуксут, былыргыны билээччи краевед этэ диэн суруйаллар. Миигиттэн балыс уоллаах. Быраатым идэтинэн юридическэй үөрэхтээх. Прокурордуу сылдьыбыт дьоҺун киҺи. Култуураттан тэйиччи эйгэҕэ сылдьар. Оттон бииргэ төрөөбүт эдьиийим Кононова Маргарита Николаевна Томскайга олорор. Быйыл ыҺыах саҕана кэргэнинээн Вячеславтыын кэлэн ыалдьыттаан барбыттара. - «Чолбон» бөлөх, эн олоххор туох суолталааҕый? - «Чолбон» мин иккис дьиэ-кэргэним диэххэ сөп. Сааскалыын (Ильин Александр – Мондо Сааска - аапт.) 1977 сылтан ыла билсэбин. Кинилиин оскуолаҕа үөрэнэ сылдьан биир бөлөххө оонньообуппут. Онтон армияҕа барбытым. Армия кэнниттэн Сааскалыын аҕыйах ый онно-манна оонньообуппут. Мэхээлэ (Тумусов М.С. - аапт.) Кэнтиккэ оччолорго Сэбиэт бэрэссэдээтэлэ этэ. Саасканы онно ыҥыран таҺаарбыта. Онтон мин Кэнтиккэ 1982 с. күҺүн көҺөн тиийбитим. Оччолорго «Кэнтик» бөлөххө ударник наада буолбута. 1983 с. «Кэнтиккэ» Грузины ыҥыран илдьибитим. Оо, оччолорго субуотаҕа хас таансы аайы оонньуурбут. БиҺигини истэ, үҥкүүлүү Дьокуускайтан студеннар бөҕө самолетунан кэлэллэрэ. Бу санаатахха, аныгы тылынан эттэххэ, «популярнай» баҕайы эбиппит. Онтон 1983 с. Сааска дойдутугар Намҥа үлэлии барбыта. 1985 с. Мэхээлэ, Грузин буолан тиийэн онно үлэлээбиппит. Намолий Тамалакааҥҥа үлэлиирэ, Кириис армияттан кэлбитэ. Ол кэмҥэ «Чолбон» бөлөх тэриллибитэ. - Юрий, хаҺааҥҥыттан ыллыыгын? - Оскуолаҕа үөрэнэр эрдэхпиттэн. - Билиҥҥи ырыаҺыттар тустарынан туох этэрдээххин? - Ыччаттар талааннаах бөҕө буоллахтара дии. ЫрыаҺыт диэн таҺыттан эрэ көрдөххө боростуой курдук. ТөҺө да талааннаах буолбутун иҺин, дьиҥинэн, күүскүн-кыаххын биэрдэххинэ эрэ ситиҺии кэлэр. Билигин ырыаҺыт үксэ фонограмманан ыллыыра кистэл буолбатах. «Плюсовка» (ырыаҺыт дьиҥнээхтии, тыыннаахтыы ыллаабат. Эрдэ уҺуллубут диискэни холбоон баран ырыаҺыт айаҕын эрэ хамсатар – аапт.) диэн эмиэ олох биир сайдыыта буоллаҕа дии. Хас киэҺэ аайы тахсан эт куоластарынан ыллаатахтарына, нэдиэлэ буолан баран куоластара олорон хаалар. Ол да иҺин кыҺалҕаттан «плюсовка», «минусовка» (куолаҺа суох эрдэ музыката эрэ уҺуллубут -аапт.)д иэни туттан эрдэхтэрэ. Кинилэргэ эмиэ туҺугар эрэй буоллаҕа дии. - ХаҺан эрэ биир бөлөххө сүрдээх үчүгэй куоластаах ырыаҺыт кыыс баара. Кэлин сүтэн хаалбыта. Гастроллуу сырыттахтарына ол кыыҺы ыйыппыппын, ити эмиэ эн этэриҥ курдук, нэдиэлэ буолан баран куолаҺа бүтэн хааларын иҺин тохтообута диэбиттэрэ. Онтон эн куруук бэйэҥ ыллыыгын. Өссө рок диэн көннөрү ырыа буолбатах. Күөмэйиҥ араастаан ыгыллар буоллаҕа дии. Ыйы-ыйдаан гастроллуур графиккытыгар күөмэйиҥ олорбот этэ дуо? - Кырдьык, биҺиги урут ыйы-ыйдаан гастроллуур этибит. Өссө күҥҥэ икки кэнсиэри биэрэҕин. Саала хайдарынан киҺи буолааччы. Биллэн турар, нэдиэлэ буолан баран күөмэйим кыратык кэҺиэҕирээччи. Онтон иккис тыын диэн киирэр. Оччоҕуна дьэ өссө чөллөрүйэр курдук буолааччы. - Арай, Горнайтан Мирнэй куоракка диэри билиҥҥи ырыаҺыттарбыт хас биирдии нэҺилиэккэ иккилии, чэ, күҥҥэ биирдии да концеры биэрэ-биэрэ хас улуус аайы кэнсиэртээтиннэр? Улахан аҥаардара аара бүтэр буоллахтара. Эн санааҕар ким тиийиэ этэй? Биэтэккэ… - М-м… Бэйэм ис санаабын эппэппин, күнүүлэҺэн туруохтара. Этэргэ дылы, «биэтэк тэҥниэ барытын». Хас биирдии бэйэтин ытыктыыр ырыаҺыт тыыннаахтыы доҕуҺуоллуур музыканнардаах буолуохтаах. Билигин куоракка сүрдээх элбэх талааннаах идэтийбит музыканнар бааллар. Онон ырыаҺыкка хайдах баҕарар сайдар хайысха баар. - Олоҥхо театрыгар буолбут кэнсиэркитигэр көрөөччүлэр эн куолаҺыҥ билигин даҕаны чөллөркөйүн, бэйэҕин сыл–хонук кырыа хаара таарыйбатаҕын бэлиэтээтилэр. Ол кистэлэҥэ тугуй? - КиҺи хаҺан даҕаны куҺаҕаҥҥа тартарыа суохтаах. Куруук үтүөҕэ, үчүгэйгэ эрэ тардыҺыахтаах. БиҺиги сахалар олус аҕыйахпыт. Бу аан дойдуга суох хоту сир цивилизациятын оҥорбут дьон буоллахпыт. Айылҕа оҕолоро буоларбыт быҺыытынан, бэйэ-бэйэбитин ытыктаҺан эрэ олордохпутуна, бу, хаар-муус дойдутугар үйэлэргэ сүтүөхпүт суоҕа. Билигин суруйааччыларбыт икки Сойууска арахсыбыттара киҺини үөрдүбэт. Аны туран, улуустаҺыы диэн «ыарыыбыт» сотору-сотору көбөн кэлэр. Итинник куҺаҕан дьайдар олохпутугар өтөн киирэллэрэ барыбытын кэбирэтэр. Биир бэйэм арыгы, табаах дьаллыктарыттан аккаастаммытым уонча сыл буолла. - Айылҕаҕа сылдьаргын, бултуургун-алтыыргын сөбүлүүргүн билэбин. Күүс-уох онтон ылар буоллаҕыҥ дии? - Саха – Айылҕа оҕото. Саас, күҺүн тыаҕа тахсыбатахпына табыллыбаппын. Балыктыырбын туохтааҕар да ордоробун. Эбэбэр киирэн дуоҺуйа сынньамматахпына, тугум эрэ итэҕэс курдук сананабын. - Орто омурҕаҥҥын бэлиэтиир кэмҥэр «Сэбирдэх ибирдээн» диэн саҥа ырыаҕын олус сөбүлээтим. НаҺаа да курус ырыа…Ырыаларгын хайдах суруйаҕын? - Ити этэр ырыаҕын убайдарбар Намолийдаах, Микииппэргэ анаабытым… Ырыаны «бүгүн биир нуотаны, сарсын иккис нуотаны суруйуохтаахпын» диэн суруйар миэхэ кыаллыбат. Эмискэ киирэн кэлэр. Бастаан хоҺоону аахтаххына, бэйэҕэр ылыннаххына, кэлин туох эрэ кэлэр. Ити ырыа тылларын Тумус Мэхээлэ суруйбута. - Тумус Мэхээлэ туҺунан тугу этиэҥ этэй? - Мэхээлэ-айылҕалаах киҺи. Хас биирдии айар киҺи курдук, бэйэтэ туспа сокуоннаах, көрүүлээх киҺи. Булчут, бөлүҺүөк. Мэхээлэни кытары үлэлэҺэр биир бэйэбэр судургу. ТабаарыҺым, төлөпүөнүнэн күн аайы да буолбатар билсэ турабын. - Куоракка көҺөн кэлэр санааҥ суох дуу? Билигин кэллэххинэ кимиэхэ тохтуугунуй? - Дьэ, отой кэлэр санаам суох. Билигин куоракка кэллэхпинэ, атаспар-доҕорбор музыкант Виталий Власовка тохтуубун. Кини билигин төҺө да Олоҥхо театрын дириэктэрэ диэн улахан дуоҺунастаах да буоллар, «-72» диэн рок-бөлөх салайааччыта. Үйэбит тухары нэммитин билсибит дьоммут. Кини ол да иҺин бу ааспыт, ахсынньы 21 күнүнээҕи кэнсиэрпитин өйөөн театрын туран биэрдэҕэ. Атаспытыгар ол иҺин махталбытын тиэрдэбит! - Айар куттаах киҺи буолан туран сөбүлүүр поэтыҥ? - Оттон Мэхээлэ, Кириис тылларыгар-өстөрүгэр ыллаан кэллэҕим. Кинигэни ааҕарбын сөбүлээбэппин. Кэлин санаатахпына, барыта детдомтан саҕаламмыт эбит. Оччолорго кыра оҕолору оонньуу таҺаарбакка, хайаан да кинигэ аахтаххытына эрэ оонньуугут диэн усулуобуйалаахтара. Ол дьайыы төттөрүтүн оҥорбут дии саныыбын. Билигин Варвара Потапова, Владимир Высоцкай хоҺооннорун ааҕарбын сөбүлүүбүн. - Оттон ордук сөбүлээн ханнык бөлөхтөрү истэҕиҥ? - «Звуки Му». Мирнэйгэ кинилэри истэн баран музыкаҕа атын эйгэ баарын истэн сөхпүтүм. Петр Мамонов диэн бары өттүнэн талааннаах киҺи. Рокер, артыыс, режиссер. Ордук «Цветы на огороде», «Серый голубь», «Муха» диэн ырыаларын ордоробун. «МУлар» музыкаларыгар сахалыы дорҕоон баарын истэн, Паша Хотинтан ыйыппыппар киҺим: «Кырдьык, азиатскай дорҕооннор бааллар» диэбитэ. Биллэн турар, рок-классиканы истэбин -- «Дип Перпл», «Лед Зеппелин», «Пинк Флойд». Эдэрдэртэн «Рамштайн» группа интэриэҺинэй. - Өбүгэлэргин батан бобууну сөбүлээбэккэ, хааччахтааҺыны утаран «Чолбоҥҥо» ыллыы-туойа сырыттаҕыҥ. Сэбиэскэй кэмҥэ ордук тугу сөбүлээбэт этигиний? - Урут саамай утарылаҺарым субуотунньуктар этилэр. Субуота буолла да субуотунньук буолар этэ дии. Комсомол лиидэрдэрэ күннээн да биэрбиттэрэ. - «Чолбон» курдук саханы саха дэппит аҕыйах. Тоҕо эйиэхэ Саха Республикатын үтүөлээх үлэҺитэ диэн ааты култуураҥ управленията туруорсубатый? - Һэ-һэ, дьэ, ону кинилэртэн ыйыт. Хачыгаар диэн биэрбэттэрэ буолуо. Урут да бэйэм туспар көрдөҺөр-ааттаҺар диэни туттубат этим. Албан аат ылаары илин-кэлин түҺэр диэни, билсии-көрсүү диэни сатаабаппын. Аны кэлэн сатаабатарбын да ханнык. ТөҺө да билигин култуура эйгэтигэр үлэлээтэрбин, мин саныахпар, «култуура үлэҺитэ» диэн туох эрэ саҥаны айбыт-туппут киҺи аатаныахтаах. Үрдүк үөрэҕи эрэ бүтэрбитинэн буолбатах. …Билигин санаатахпына, мин да үөрэниэм эбитэ буолуо. Оччоҕо баҕар «Чолбоҥҥо» да ыллаабатах буолуом этэ. - Оо, оччотугар хобдох буолуо эбит. Үгүс киҺи эн эрэ куоласкынан «Чолбону» ылынар… Дьиэ-кэргэниҥ туҺунан аҕыйах тылла этиэҥ буолаарай? - Билигин иккис кэргэмминээн ҮөҺээ Бүлүүгэ олоробун. Кэргэним Розалия Захаровна бары өттүнэн миэхэ көмөлөөх киҺи. ӨйдөҺөн-өйөҺөн олорбуппут уонча сыл буолла. Бастакы кэргэммиттэн кыыстаахпын. Женя диэн ааттаах, ийэтин кытары Дьокуускайга олорор, үлэлиир. Кыыс сиэннээхпин. - Юрий, Саҥа дьыл чугаҺаабытынан ааҕааччыларга туох баҕа санаалааххын? - Бука барыгытын саҥа кэм кэлэн иҺэринэн итиитик-истиҥник эҕэрдэлиибин. Кытаанах доруобуйаны, байылыат олоҕу, бары үтүөнү-кэрэни баҕарабын! Кэпсэттэ Надежда Аргунова. 2011 сыл, ахсынньы www.aartyk.ru http://sanaalar.ru/ustatuialar/2080-svetlana-neustroeva-o5onu-yrya-komotynen-iitebit.html Дьалхааннаах 90-с сыллар түмүктэнэн эрэллэр. Сыанаҕа 12 эр бэрдэ турар. Бастаан утаа биир тэҥник ыллаан иһэн, 3-4-5 куоласка арахсаллар. Оччоҕо ураты дьикти дорҕоон, көтүү кэлэр курдук. Бу – биһиги, култуура колледжын устудьуоннара. Дьон «Бабочкалаах уолаттар» диэн ааттыыллар. Саамай эдэрбит 16-лаах, саастаахпыт – 30-чатыгар чугаһаан эрэр. Манна бааллар: Байбал, Баһылай Еремеев, Лэкиэс, Прокопий Федоров... Чопчу ырыа-тойук эйгэтигэр сылдьааччылары эрэ ааттаатахха, итинник. Ыстатыйалар Синильга Sat, 04 Feb 2012 19:24:19 +1000 Дьалхааннаах 90-с сыллар түмүктэнэн эрэллэр. Сыанаҕа 12 эр бэрдэ турар. Бастаан утаа биир тэҥник ыллаан иһэн, 3-4-5 куоласка арахсаллар. Оччоҕо ураты дьикти дорҕоон, көтүү кэлэр курдук. Бу – биһиги, култуура колледжын устудьуоннара. Дьон «Бабочкалаах уолаттар» диэн ааттыыллар. Саамай эдэрбит 16-лаах, саастаахпыт – 30-чатыгар чугаһаан эрэр. Манна бааллар: Байбал, Баһылай Еремеев, Лэкиэс, Прокопий Федоров... Чопчу ырыа-тойук эйгэтигэр сылдьааччылары эрэ ааттаатахха, итинник. Салайааччыбыт – Светлана Александровна НЕУСТРОЕВА. Араас улуустан мустубут, тус-туспа өйдөөх-санаалаах, «мин» дэммит, турбут-олорбут уолаттары бииргэ түмэн, биир тыыннаан ыллатыы, сэрэйдэххэ, балайда уустук буолуохтаах. Киһитэ кини буолан, баччаҕа диэри дьон умнубакка сылдьар ансаамбылын тэрийдэҕэ. Саха эстрадатыгар бачча элбэх эр киһи биир тэҥник хамсана-хамсана ыллыыра диэн урут суоҕа. Онон саҥа салгын, сонун көстүү этэ. Быйыл Светлана Александровна үбүлүөйэ. Онон ахсынньы 21 күнүгэр Опера уонна балет тыйаатырыгар дьоро киэһэтин тэрийээри сылдьар. Бу киэһэ кини олоҕун аргыһа, композитор Егор Ильич Неустроевы кытары балайда элбэх ырыаны бииргэ, дуэтынан ыллыахтара. Оҕо сылдьан тэлэбиисэргэ элбэхтик көрөр этим – Егор Ильич рояльга оонньуура, аттыгар кэргэнэ турара. Уонна ырыа кутуллара: «Дорообо, тапталлаах доҕорум, дорообо, өр күүппүт мин дьолум...» Кинилэр сыанаҕа тахсан иккиэн бииргэ ыллаабатахтара бүтүн отучча сыл буолбут эбит. «Наһаа кырдьа иликпитинэ өссө төгүл дуэттыырга сананныбыт», – диир Светлана Александровна. *** Тоҕо тохтуу сылдьыбыттарай? Олохторун барытын оҕону-ыччаты иитиигэ анаабыттара. Ырыа көмөтүнэн иитиигэ. С.А. Неустроева бу эйгэҕэ 1969 сылтан үлэлиир. Ол аата, оҕолору уһуйбута 42 сыл буолла. Онтон ыла элбэх киһини үөрэттэҕэ. Ол эрээри саамай киэн туттара – бэйэтин төрөппүт оҕолоро. Кинилэр бары ускуустуба эйгэтигэр олус ситиһиилээхтик үлэлииллэриттэн үөрэр. Эдэригэр муусука оскуолатыгар үөрэппит оҕолоруттан эмиэ биллэр-көстөр дьон тахсыталаабыттара. Светлана Александровна үлэтин туһунан кэпсиир: — Саамай киэн туттар, чаҕылхай кэмим – култуура уонна ускуустуба колледжыгар үлэлээбит сылларым. 1992 с. кэлбитим. Бастакы выпускниктарым – «Бабочкалаах уолаттар». Биллэн турар, кинилэри биһигиттэн ураты элбэх киһи үөрэппитэ эрээри, кинилэр ситиһиилээх, биллэр-көстөр дьон буолан тахсалларыгар биһиги Егор Ильичтиин кылааппыт эмиэ баарыттан үөрэбин. Кэлиҥҥи үөрэнээччилэрбит эмиэ суолларын-иистэрин булан эрэллэр. *** 90-с сыллардааҕы уонна саҥа үйэ бастакы уон сылын устудьуоннара туох уратылаахтарын туһунан маннык этэр: — Туох да диэбит иһин, уруккулар талааннаах, чиэһинэй уонна сэмэй этилэр. Оттон билиҥҥилэр чопчу сыал-сорук туруорунан (холобур, «сулус» буоларга) үөрэнэллэр, үлэлииллэр. Тугу да аахсыбакка, чаҕыйбакка, толлубакка, иннилэрин диэки бара тураллар. Барытын түһүмэҕинэн оҥороллор. Кэм ирдэбилэ буолуо – олох хайдаҕый да, эстрада эмиэ оннук. Билигин киэҥ эйгэҕэ биллэр кыах олус элбэх: араадьыйа, тэлэбиидэнньэ, устуудьуйалар, килииптэр... Оттон ол саҕана киһи аҥаардас бэйэтин дьоҕурунан, талаанынан эрэ тахсар кыахтааҕа. *** Устудьуоннары, өйдөрө-санаалара сааһыламмыт дьону, үөрэтии – биир. Оттон Неустроевтар быыкаа оҕолору эмиэ үөрэтэллэр. «Тулуйхан» устуудьуйа хас улуус аайы, уонунан нэһилиэккэ лааҕырдаах, филиаллаах. Бу туһунан Светлана Александровна чааһы-чааһынан кэпсиэн сөп. — Билигин оҕолорго аналлаах олус элбэх устуудьуйа баар. Бары тус-туспа хайысхалаахтар, ураты ньымалардаахтар. Биһиги оҕону хайаан да аатырбыт ырыаһыт оҥорорго дьулуспаппыт, Киһи буола улааталларыгар кыһаллабыт. Онно биһиэхэ ырыа көмөлөһөр. Уһуйааччы, учуутал хайдах сыһыаннаһарын оҕо тута билэр, сымыйаны хаһан да бырастыы гыммат. Эн кинини төһөнөн таптыыгын да, соччонон эйиэхэ сыстар, итэҕэйэр, ол түмүгэр үөрэҕи ылынар. Бастаан Дьокуускай эрэ оҕолорун үөрэтэр этибит. Ол эрээри айаннаабат, киэҥ нэлэмэн Сахабыт сирин кэрийбэт киһи оҕолору элбэххэ үөрэтэр, уһуйар кыаҕа суох. Олус элбэх сиргэ сылдьабыт. Оҕолору 10 күн дьарыктыыбыт. Уонна, билигин өйдөөтөххө, ити уон күн иһигэр сорох киһи сылы-сыллаан кыайбатын ситиһэр эбиппит. Аҥаардас ырыанан эрэ муҥурдаммаппыт. Биһиэхэ дьарыктаммыт оҕолор төрөөбүт түөлбэлэрин устуоруйатын интэриэһиргиир, бэл, урут аахайбакка сылдьыбыт сирдэрин-уоттарын, күөллэрин-хайаларын аатын билэр буолаллар. Аттыларыгар баар айар куттаах дьону саҥалыы харахтарынан көрөллөр. Үөрэҕи түмүктүүр кэнсиэр оҕолорго бэйэлэригэр эрэ буолбакка, бөһүөлэккэ, нэһилиэккэ барытыгар улахан бырааһынньык буолар. Егор Ильич оҕолорго аналлаах ырыа айар. Онуоха олохтоох бэйиэт хоһоонун ылар. Толкуйдаан көр: оҕо саҥа ырыаны үөрэтэр, хоһоонньут айымньыта ырыа буолар, төрөппүттэр оҕолорун таҥаһын-сабын бэлэмнииллэр, кэнэҕэһин бу оҕолор оскуола, нэһилиэк аатыттан араас тэрээһиҥҥэ кытталлар. Онон оҕо, дьиэ кэргэн, оскуола, нэһилиэк – барыта Ырыа тула түмсэр. www.kyym.ru http://sanaalar.ru/videokliptar/2079-to5us-ytyk-toyuk.html Тоҕус - "Ытык тойук" Тумус Мэхээлэ тыллара Өркөн мелодията Видеоклиптар Qwer Fri, 13 Jan 2012 11:53:41 +1000 Тоҕус - "Ытык тойук" Тумус Мэхээлэ тыллара Өркөн мелодията http://sanaalar.ru/ustatuialar/2078-mihnasa-atlasova-prepodavatel-dolzhen-byt-ne-tolko-lektorom.html Чтобы стать современным, мобильным к изменениям, интересным преподавателем, нужно развиваться всесторонне. Так считает доцент Института языков и культур народов СВ РФ Михнаса Атласова. Наряду с преподавательской деятельностью она занимается продюсированием молодых исполнителей – артистов эстрады. Ыстатыйалар Синильга Mon, 09 Jan 2012 19:44:37 +1000 Чтобы стать современным, мобильным к изменениям, интересным преподавателем, нужно развиваться всесторонне. Так считает доцент Института языков и культур народов СВ РФ Михнаса Атласова. Наряду с преподавательской деятельностью она занимается продюсированием молодых исполнителей – артистов эстрады. Так, недавно преподаватель поддержала молодую исполнительницу, студентку филологического факультета Оксану Топурко. Девушка достойно проявила себя на республиканском интернет-конкурсе, и Михнаса Атласова провела для нее специальную фотосессию. ‒ Это еще одна возможность сблизиться со студентами, помочь им в развитии творческих способностей, ‒ говорит Михнаса Атласова. – У нас в университете много талантливых молодых людей, но не всегда они могут раскрыться самостоятельно. Нина КЕРЕМЯСОВА, редакция новостей СВФУ Источник: http://www.s-vfu.ru/ Фото: Михнаса Атласова От сайта "Ырыа кырдала": Оксана Топурко принимала участие в III республиканском интернет-конкурсе якутской песни, проведённом нашим сайтом в 2011 году, и стала лауреатом II степени с песней "Көстөн кэлиий". Она получила от генерального директора ООО «Экспресс-Сеть» Григория ВАСИЛЬЕВА нетбук. Также Оксане решили присудить свои спецпризы Михнаса АТЛАСОВА и главный редактор общественно-политической интернет-газеты «В Якутии.ру» Елена ТИХОНОВА. В качестве спецприза Михнаса АТЛАСОВА устроила фотосессию от Продюсерского центра "Yрдэл", а Елена ТИХОНОВА окажет молодой перспективной певице информационную поддержку на популярном сайте «В Якутии.ру». http://sanaalar.ru/urualar/2077-dasha-androsova-sana-dyl.html Даша Андросова - "Саҥа Дьыл" Александра Алексеева тыллара уонна мелодията Ырыалар - MP3 Qwer Mon, 26 Dec 2011 15:21:34 +1000 Даша Андросова - "Саҥа Дьыл" Александра Алексеева тыллара уонна мелодията http://sanaalar.ru/urualar/2076-mihail-semenov.html "Айанньыт" ("Түүҥҥү ыалдьыт") "Бииргэ буол миигинниин" "Сатанар дуу" "Суол" Ырыалар - MP3 Qwer Mon, 19 Dec 2011 00:44:49 +1000 "Айанньыт" ("Түүҥҥү ыалдьыт") "Бииргэ буол миигинниин" "Сатанар дуу" "Суол" http://sanaalar.ru/ustatuialar/2075-serge-boloh-25-sylygar-eyiehe-anygy-kihiehe.html 80-с сыллар иккис аҥаардара сахалыы рок-муусука, чахчыта даҕаны, өрөгөй кэмэ этэ. Олоххо-дьаһахха улахан уларыйыы тыына биллэн эрэрэ, дойду үрдүнэн тэнийбит көстүү долгунугар сүктэрэн, биһиэхэ эмиэ үгүс рок-бөлөх үөскээбитэ. Арай кинилэртэн баһыйар өттүлэрэ бэрт кыараҕас ыырынан муҥурдаммыттара, биирдиилээн тэрээһиннэргэ кытта сылдьан баран уостубуттара. Сахабыт сиригэр эрэ буолбакка, дойдуга кытары киэҥ биһирэбили ылбыт бастыҥ бөлөх «Чолбон» буоллаҕына, эмиэ бэрт ураты тыллаах-өстөөх уонна тыыннаах «Сэргэ» бөлөх рок-муусука эйгэтигэр бэрт сэргэхтик киирэн анал миэстэтин чиҥник булбута. Ыстатыйалар Синильга Thu, 15 Dec 2011 12:21:37 +1000 80-с сыллар иккис аҥаардара сахалыы рок-муусука, чахчыта даҕаны, өрөгөй кэмэ этэ. Олоххо-дьаһахха улахан уларыйыы тыына биллэн эрэрэ, дойду үрдүнэн тэнийбит көстүү долгунугар сүктэрэн, биһиэхэ эмиэ үгүс рок-бөлөх үөскээбитэ. Арай кинилэртэн баһыйар өттүлэрэ бэрт кыараҕас ыырынан муҥурдаммыттара, биирдиилээн тэрээһиннэргэ кытта сылдьан баран уостубуттара. Сахабыт сиригэр эрэ буолбакка, дойдуга кытары киэҥ биһирэбили ылбыт бастыҥ бөлөх «Чолбон» буоллаҕына, эмиэ бэрт ураты тыллаах-өстөөх уонна тыыннаах «Сэргэ» бөлөх рок-муусука эйгэтигэр бэрт сэргэхтик киирэн анал миэстэтин чиҥник булбута. «Сэргэ» бөлөх тэриллибитэ хайыы-сахха үйэ чиэппэрэ ааһа охсубут эбит. Үбүлүөйдээх кэнсиэр иннинэ мин бөлөх салайааччыта уонна ырыаһыта Анатолий Босиковы (рок-муусука эйгэтигэр Босс диэн «суостаах» аатынан биллэр) көрсөн ааспыт кэмнэри санатыстым. -- Анатолий, «Сэргэ» бөлөҕү тэрийэр туһунан санаа хаһан уонна хайдах кэлбитэй? -- Рок-бөлөх быһыытынан «Сэргэ» 1986 сыллаахха тэриллибитэ. Ити иннинэ алын куурустарга медицинскэй бакылтыат иһинэн «Медик» диэн вокальнай-инструментальнай ансаамбылынан араас тэрээһиҥҥэ оонньуур этибит. Оччолорго омуктуу, нууччалыы рок-муусуканы сэргээн истэрбит. Миэхэ ардыгар сахалыы рок-муусуканы оонньообут киһи диэн санаа киирэн ааһар да эбит боллаҕына, саха тыла бу муусукаҕа хайдах олоруохтааҕа өйбөр адьас киирбэт этэ. Дьэ, онтон биир үтүө күн Роман Плотников «Олох өрүттэрэ» диэн ырыатын иһитиннэрбитэ. Ону истэн бараммын, ураты тылын-өһүн олус сөхпүтүм уонна сэргээбитим. «Медик» бөлөх уолаттарыгар иһитиннэрдим. Бары сөбүлээн маннык сахалыы рок-муусуканы оонньуохха диэн буолла. Аны састааппытыгар гитаараһыппыт уонна барабаанньыппыт суох. Роман Намҥа оскуолаҕа бииргэ үөрэммит Шапошников Юра диэн бааһынай уолун барабаанньытынан ыҥырда. 1986 сыл сааһыгар Дьокуускайга вокальнай-инструментальнай ансаамбылларга туох эрэ куонкурус ыытылынна. Онно кыттан тэрилтэлэр номинацияларыгар бастаатыбыт. Оттон үөрэх кыһаларыгар художественнай училищелар кыайдылар. Гитаараҕа үчүгэй баҕайытык оонньуур уоллаахтар. Ол Гоша Копылов эбит. Кинини “бөлөх тэринээри сылдьабыт, аны күһүн биһиэхэ кэл” диэн ыҥырбыппытыгар сөбүлэстэ. Ити курдук хомунан 1986 сыл ахсынньы аҕыс күнүгэр СГУ Култуурунай киинигэр «Сэргэ» бөлөх аан бастакы рок-кэнсиэрин биэрбиппит. Ол саҕана барыта эстрада кэнсиэрдэрэ буоллахтара дии. Хайаан да биллэрээччи баар буолар, кылабачыгас таҥас-сап... Оттон биһиэнэ тыллыын-өстүүн, доҕуһуоллуун адьас атын саҕалааһын этэ. Көрөөччүлэр бэркэ соһуйбуттара уонна сэҥээрбиттэрэ. -- Ити сыл «Чолбон» бөлөх эмиэ биллибитэ... -- Чолбоннору кэнсиэрбит иннинэ, өссө күһүн «Якутск-86» диэн куонкурус саҕана, билсибиппит. Ильин Намолийы уонна Саасканы кытары кэпсэттибит. Уонна сельхозфакультекка биһиги аппарааппытыгар эрэпэтииссийэлиир кэриэтэ кэнсиэр биэрбиппит. Уолаттар тахсан «Соҕотохсуйууну» оонньоон сөхтөрбүттэрэ ээ. Маннык баар эбит дуу диэн олус да соһуйбуппут. Билиҥҥи хиттэрин барытын кэриэтэ ыллаабыттара. Кинилэр биһигини эмиэ соһуйа билбиттэр этэ. Икки өттүттэн ити курдук бэйэ-бэйэбитин билсэн турабыт. Уонна иккиэммит суола Тумус Мэхээлэ уонна Роман Плотников курдук рок-бэйиэттэр айымньыларыттан саҕаламмыт диэн санаалаахпын. -- Альбомҥутун 1987 сыллаахха таһаарбыккыт дии? -- Ээ, оннук. Бэрт судургутук, боростуой магнитофоҥҥа уһуллубуппут. Онтубут, хата, бэркэ табыллыбыт этэ. Бэйэтин кэмигэр «Сэргэлээххэ» аҥаардастыы тыаһыыр буола сылдьыбыта. -- Чахчы, оннук этэ. Ордук медиктэр аттыларынан ааһан истэххэ: «Эйиэхэ, аныгы киһиэхэ...» диэн тыллардаах ырыа ньиргийэ олорооччу. -- Биири санаан кэллим. 1986 сыллаахха ханнык эрэ куонкуруска кыттаары сырыттахпытына, тэрийээччилэр ырыабыт тылларын көрдөөн ылбыттара. Уонна «Олох өрүттэрэ» диэн ырыабытын истэн баран “эһигини киллэрдэхпитинэ, үлэбититтэн ууратыыһылар” диэн тохтоппуттара. -- Арба даҕаны, ол кэмҥэ цензура өссө даҕаны баара дии... -- Былаас бобуута-хаайыыта төһө даҕаны сымнаан эрдэр, итинник хааччахтааһын өссө да баара. -- «Сэргэ» састааба кэнэҕэһин уларыйбыта биллэр. -- 1987 сыллаахха толору көрөөччүлээх өссө икки кэнсиэри биэрэн баран, бастакы састааппыт ыһыллыбыта. Уолаттар үөрэхтэрин бүтэрэн араас сиринэн үлэлии тарҕаспыттара. Роман Плотников Майаҕа балыыһаҕа ананан тахсыбыта. Егор Копыловы «Чорооҥҥо» ыҥыран ыллылар. Мин Майаҕа РДК-ҕа үлэҕэ киирдим. Онно үлэлии сылдьан иккис састаабы түммүтүм. Хомсомуол иһинэн хозрасчетнай тэрилтэ быһыытынан үлэлээбиппит. Гастроллаан улуус бөҕөтүн кэрийбиппит. Харчыбытын бааҥҥа аҕалан туттарар этибит. Билиэт сыаната икки аҥаар солкуобай. Уонунан тыһыынчаны аҕалан туттарар этибит. -- Соҕуруу куораттар бэстибээллэригэр бэйэҕитин эмиэ биллэрбиккит... -- 1990 сыллаахха Омскайга «Рок-периферия» диэн бэстибээлгэ бэркэ кыттыбыппыт. Ити иннинэ «Чолбон» Москубаҕа, Новосибирскайга дорҕоонноохтук иһиллибит буолан, сахалары билэллэр уонна саллаллар да этэ. Онтон эмиэ ити сыл «Чороон», «Сэргэ» «Айтал» буоламмыт Алма-Атаҕа «Голос Азии» куонкуруска оонньообуппут. Ити кэннэ Барнаулга «Рок Азии» бэстибээлгэ “чолбоннору” кытары кыттыбыппыт. Өссө Москубаҕа «Чолбон» «Чороон», «Сэргэ» буолан кэнсиэр биэрбиппит. Киин бэчээккэ, тэлэбиидэнньэҕэ таһаарбыттара. -- Анатолий, билиҥҥи айымньыларга иэҕилиннэххэ, тыл-өс биллэ сыппаата дуу? -- Биллэн турар, Тумус Мэхээлэ дуу, Роман Плотников дуу таһымнарыгар тиийэр рок-хоһоонньуттар көстө иликтэр. Ол гынан баран эдэрдэр ортолоругар уратыны, саҥаны көрдөөччүлэр, хоп курдук хоһоонноохтор эмиэ бааллар. Сүрүн маасса күн ахсын тэлэбиисэринэн көрдөрүллэр чэпчэки муусукаҕа, тылга-өскө охтубута баар суол. Биһиэннэрэ тэлэбиисэргэ тугу хото көрдөрөллөрүн үтүктэллэр. Ол эрээри итинтэн атын муусука эмиэ баар ээ. Холобура, «Ятха», «Хунхуртуу» курдук тывалар бөлөхтөрүн адьас даҕаны көрдөрбөттөр, кэпсээбэттэр дии. Оттон кинилэр аан дойдуну “бүтүннүү кэһэн бүтэрдилэр”. «Хунхуртуу» уонтан тахса сыл Эмиэрикэҕэ олордо. -- Эн көрүүгэр, саха муусуката эмиэ аан дойдуга тахсыа дуо? Биллэр-көстөр бөлөхтөрбүт бэйэлэрин кэмнэригэр бу кирбиини сатаан ылбатахтара хомолтолоох. -- Мин санаабар, аан дойдуга тахсарга кыах баар. Кырдьык, уруккулар сатаан тахсыбатахпыт. Онно сүрүн төрүөтүнэн бэйэбит мөлтөхпүт, билиибит-көрүүбүт, ыырбыт, ычабыт кырата буолар. «Ятха» салайааччыта Альберт Кувезин консерваторияны бүтэрбит киһи. Уонна сааһын тухары Екатеринбурга олорбут, киэҥ эйгэҕэ эриллибит, киирбит-тахсыбыт, билиилээх-көрүүлээх киһи. Тывалар -- көс омуктар. Онон дойду ахтылҕана эҥин диэҥҥэ улаханнык кыһаммат дьон. Биһиги буоллаҕына, улуустан киин куоракка кэлээт, сарсыныгар дойдубутун ахтан барар дьон буоллахпыт. Эгэ, тас дойдуга таҕыстахпытына хайдах буолуохпутуй?! Аны туран, оонньуур таһым олус үрдүк уонна омук тыынын биэрэр уратылаах буолуохтаах. Тывалар муусукаларыгар аттарын тэтимэ тэҥҥэ сылдьыһар. Онон кинилэри иһиттиҥ даҕаны, хараххар тута истиэп көстөн кэлэ турар. Аныгы муусуканы үрдүк таһымҥа оонньоон эн омуктары интэриэһиргэппэккин. Наай гыннар, «чукчалар эмиэ гитаараҕа оонньууллар эбит дуу» эрэ диэхтэрэ. Онон биһиги муусукабытыгар айылҕабыт ойууланан көстүөхтээх. Омуктар айылҕаттан лаппа тэйбит дьон. Кинилэр сибэкки тылларын кулуубмаҕа эрэ көрөллөр. Айылҕа ураты көстүүлэрин, кини тыынын биһиги курдук билбэттэр. Айылҕа муусуката наада. Маны өйдүөххэ уонна сатыахха. Мин көрүүбэр, сахаҕа маны билэр биир эрэ киһи баар – Тумус Мэхээлэ. Кини ылсыан, такайыан наада. «Чолбон» бөлөх ырыаларыгар айылҕа тыына, күүһэ, кэрэтэ көстөр. Ол иһин уратылаах. -- Оччотугар, аан дойдуга тахсарга, син эмиэ профессиональнай спорка курдук, туруоруммут сорукка сылы-сыллаан дьулуурдаах, мөккүөннээх буоларбыт наада диэн этэҕин дуо? -- Оннук. Биирдэ-иккитэ баран кэлии тугу даҕаны быһаарбат. Саха муусукатын дорҕоонноохтук ааттатар инниттэн соруктаах үлэ, киэҥ билии, үгүс сырыы, сылы-сыллаан тэлэһийии, кытаанах бэрээдэк ирдэниллэр. Ону кыайыахха наада. Омуктар бары кытаанах хантыраагынан үлэлииллэр. Продюсер эппитэ -- халбаҥнаабат сокуон! Биһиги буоллаҕына хайаан да хойутуохпут, онтон этиһиэхпит, аны мантан сылтаан арыгылыахпыт уонна атыттары буруйдуохпут. Маны өйдүөххэ, туоратыахха уонна оҕолорбутун үөрэтиэххэ наада. -- «Эйиэхэ, аныгы киһиэхэ, этиҥ сааһын аһан киирэр, алыптаах тыллары этиэм дуо?» – диэн тылларгыт бүгүҥҥү көлүөнэҕэ өссө сытыытык туһаайыллар курдук... -- Билиҥҥи ыччат кинигэни аахпат буолла, тэйдэ. Ол да иһин олох чэпчэки көстүүтүгэр ылларда. Ырыатын-тойугун ис хоһооно ол тэҥинэн. Ол эрээри мин дьарыктыыр оҕолорум попсаны адьас сэҥээрбэттэр, «Саҥа ырыа» эҥин курдук биэриилэри көрбөттөр. Кинилэр тыыннаах муусуканы эрэ сэҥээрэллэр. Маннык оҕолор хас улуус ахсын бааллара буолуо дии саныыбын. Бүгүн фонограмма өрөгөйө турар буолан баран, тыыннаах муусука хаһан да симэлийиэ суоҕа. -- «Ый суола» бөлөх уолаттара оонньуур таһымнара олус үрдүгүн бары бэлиэтииллэр. Кинилэртэн муусука эйгэтигэр ким эмэ үөрэнэ киирдэ дуо? Уонна «Ситим» бөлөх кыргыттара ханна тийдилэр? -- Кыргыттар бары соҕуруу үөрэнэ барбыттара. Уолаттар манна техническэй, юридическай, медицинскэй идэлэргэ үөрэнэллэр. Оонньуур таһымнара үчүгэй уонна бэйэлэрэ сүрдээх сайдыылаахтар. Онтон үөрэбит эрэ. -- Анатолий, кэпсэтиибитин түмүктээри туран тугу этиэҥ этэй? -- Сахалыы рок-муусуканы аан дойду таһымыгар таһаарарга билигин кыах баар. Манна үлэлэһиэххэ. Арай билиҥҥи көлүөнэ таһаарбатаҕына, олус уустук буолуоҕа. Хомойорум баар, тывалар биһиги кэннибититтэн саҕалаабыттара уонна аан дойдуга киэҥник билиннилэр. Санаан көр, Лондоҥҥа муусука маҕаһыыннарыгар «Тыва» диэн анал истиэндэлэр бааллар. Манна кинилэр эрэ быластыыҥкалара атыыланар. Кинилэр ситиһиилэрин уонна биһиги итэҕэспит төрүөтүн туһунан тус бэйэм көрүүбүн кэпсээбитим. Онон соруктаах үлэ эрэйиллэр. «Сэргэ» бөлөх лиидэрэ Анатолий Босиковтыын кэпсэтиим ити курдук курустук түмүктэннэ. Ол эрээри киһи сарсыҥҥыга эрэллээх олорор. Өтөр соҕус, баҕар, сахалыы рок-муусука иккис тыына киирэн, уолаттарбыт аан дойдуга тахсыахтара диэн эрэҥкэдийиэххэ. Оттон, ама да ааспыттарын иһин, 80-с сыллар иккис аҥаардара тыыннаах муусука доҕуһуоллаах үтүөкэн кэмнэр этилэр... Геннадий БЕЧЕРЯКОВ. Хаартыскаҕа (хаҥастан уҥа) «Сэргэ» бөлөх «көмүс» састааба: Александр Ермолаев (бас-гитаара), Анатолий Босиков (вокал), Юрий Шапошников (барабаан), Николай Эверстов (клавишнай), Рафаэль Крылатов (клавишнай үстүрүмүөн.), Роман Плотников (хоһоонньут). 2. Ураты гитаараһыт Егор Копылов. САХА ТЫЛА Роман Плотников тыллара Анатолий Босиков муусуката. Эйиэхэ, аныгы киһиэхэ, Этиҥ сааһын аһан киирэр Алыптаах тыллары этиэм дуо? Сүрэххин, дууһаҕын таарыйар Сахалыы саҥаны сатыам дуо? Санатыам этэ дуо, эйиэхэ, Оҕо сааһыҥ ыраас өҥүн, Эн ийэҥ ыллаабыт ырыатын Биир дьэҥкир сүүрээни киллэрэн Ол ырыа тылларын салҕыам дуо? Сымнатыам этэ дуо, ыар санаа Үүйэ тутар нүһэр күнүн Сахалыы хоһоонум тылынан Күннээҕи олоххор кыбытан Киһини өйдүүрүҥ туһугар. Сана тыл, дорҕоонун этэммин Дууһаҥ кылын тиирэ тардар Дьигиһитиэм баҕар бүгүн Төрөөбүт төрүт тыл уостубат Абылаҥ долгунун куустарыам. Эйиэхэ, аныгы киһиэхэ, Этиҥ сааһын аһан киирэр Алыптаах тыллары этиэм дуо?... http://sanaalar.ru/ustatuialar/2074-umulunna-biir-sulus.html Ахсынньы 6 күнүгэр саха биир ураты суоллаах-иистээх мелодиһа Александр ДМИТРИЕВ-ЧҮМЭЧИ күн сириттэн соһуччу барда. Ыстатыйалар Синильга Tue, 13 Dec 2011 12:16:34 +1000 Ахсынньы 6 күнүгэр саха биир ураты суоллаах-иистээх мелодиһа Александр ДМИТРИЕВ-ЧҮМЭЧИ күн сириттэн соһуччу барда. Чүмэчи диэн биһиги кинини бэйэтин ырыатын аатынан ааттаабыппыт. Кини «Умай, умай күлэ-үөрэ, умай, бүппэт чүмэчи» диэн тыллардаах түргэн тэтимнээх ырыатын бэркэ сөбүлээн, рок-муусука оҥорон, кэнсиэрдэргэ эрэ буолбакка, дискотекаларга эҥин оонньуур этибит. Биһиги диэн – 1980 сыллардаахха Мэҥэ Хаҥалас Моорук Суолатыгар тэриллибит «Суола долгуннара» диэн вокальнай-инструментальнай ансаамбыл. Ол сыл мин Ленинградка үөрэнэ сылдьан баран, ыалдьан «уоппуска» ылан, дойдубар хачыгаардыы сылдьар этим. Гитараҕа оонньуур буолан, ансаамбыл тэрийээри оонньуур дьону көрдөөн көрбүтүм да, биһиги кыра бөһүөлэкпитигэр гитараҕа оонньуур киһи көстүбэтэҕэ. Арай биир киэһэ, хачыгааркабар оһохпор чох быраҕа турдахпына, уолаттар аҕылаан-мэҥилээн кэллилэр. Кулуупка бардыбыт. Биир саҥа уол кэлбит. Күтүөт үһү. Гитараҕа оонньуур үһү, – диэн буолла. Кулуупка тиийбиппит, сырдык сэбэрэлээх, бааһынайдыҥы хааннаах уол байааҥҥа оонньуу олорор. Биһиги бииргэ үөрэммит Рая диэн кыыспытын кэргэн ылан, күтүөт буолан кэлбит эбит. Өссө мусукаалынай училищеҕа үөрэнэ сылдьыбыт, хас да ырыалаах мелодист буолан таҕыста. Дьиэбэр сүүрэн тиийэн, гитарабын ойутан аҕаллым. Уолбут гитараҕа оонньуу-оонньуу ырыаларын ыллаан киирэн барда – биһиги отой саллан хааллыбыт. Ырыалара да үчүгэйдэр, куолаһа да сүрдээх. Ол курдук билсиһэн, биир аармыйаттан саҥа кэлбит Марсьян диэн хос ааттаах баар суох кылааһынньыкпынаан, «Суола долгуннара» диэн ансаамбыл оҥорбуппут. Үһүөн үс сиргэ: биирбит – оскуолаҕа, иккиспит – кулуупка, үһүспүт – гарааска хачыгаардыыр буоламмыт, бэркэ табыллан эрэпэтииссийэлиир этибит. Үлэбитин биир күн аттаран туруоран, оһохпутун баран отто-отто, түүннэри кулуупка кэлэн оонньуурбут. Ол кэннэ оройуоммутугар уус-уран самодеятельность көрүүтүгэр бастаан, оччолорго саҥа тэриллибит «Кыталык» үҥкүү ансаамбылын кытары Чурапчы, Таатта сирдэринэн уонча хонукка гастроллаан турардаахпыт. Эһиилигэр мин, үөрэхпин салгыы, Марсьяммын илдьэ Ленинградтаан хаалбытым. Марсьяным – Николай Окороков – сүүрбэ биэс сыл аан дойду байҕалларынан барытынан устубут судовой мэхээнньик, Санкт-Петербург биир дьоһун-мааны саха ыалын аҕата. Кэргэнэ Вера – Чүмэчилиин Уус Алдан Кэптэнитигэр бииргэ үөрэммит кылааһынньыга. Ол кэммит туһунан бастакы пьесабын суруйан, 1988 сыллаахха Саха тыйаатырыгар «Эйиэхэ сибэкки биэрээри» диэн испэктээкил туруоран турабын. Ол пьесабар күһүҥҥү ардахтаах түүн кулуупка уолаттар мустан, кинилэртэн тэйбит үөрэхтээх табаарыстарын сыбаайбатын «сууйаллар». Ытыыллар да, ыллыыллар да. Ол барыта биһиги бэйэбит олохпутуттан, туох да тарбахтан эмиитэ суох суруллубут буолан, барыта уурбут-туппут курдук тахсыбыта. Онно Чүмэчи уобараһын Сааска диэн ааттаан, талаана арыллыбакка кыракый бөһүөлэккэ бүгэн олорор ырыаһыт уолу, персонаж быһыытынан киллэрбитим. Аны туран, испэктээкилбэр кини «Хагдарыйбыт ньургуһун» уонна «Эйиэхэ сибэкки биэрээри» диэн ырыаларын киллэрбитим. Оччолорго Сааска уобараһын ис иһиттэн истиҥник оонньообут Герасим Васильев ол ырыалары байааҥҥа оонньоон ыллаабыта – испэктээкил киэргэлэ буолбута. Туруора сылдьан, артыыстарым көрдөһүүлэринэн, Чүмэчини тыйаатырга аҕалан, билиһиннэрэн турабын. Кэлин Чүмэчи дьонун илдьэ Сангаарга көспүтэ. Суолалар кинини суохтаан бөҕө. Биир сыбаайбаҕа биир итирик доҕорум миэхэ кэлэн ытамньыйа-ытамньыйа: «Доо, Һааска кэлиэ дуо?.. Кырдьык кэлиэ дуо?.. Сымыйалаабаккын дуо?..», – диэн турардаах. Оттон Чүмэчи бэйэтэ Суоланы олус сөбүлээн, биирдэ бэйэтин баҕа санаатын арыйан турар: «Мин баҕам диэн массыына ылабын. «Запорожец». Уонна Майаҕа барабын, онно промҥа (Аммалыыр суолга дьон массыынаны тохтотор сирдэрэ) турар суолалары барыларын ылан Суолаҕа аҕалабын». Чүмэчи курдук сэмэй, ыраас, сырдык дууһалаах киһи бу Орто дойдуга аҕыйах. Кини, дьиҥ чахчы чүмэчи курдук, тыа сиригэр олорор ыччат олоҕун сырдатан, дууһаларын ириэрэр ураты дьоҕурдаах этэ. Оннооҕор олох очуругар-чочуругар оҕустаран, хатааһыннаах хааччахха хаайылла да сыттар, Мохсоҕоллоох хаайыытыгар тэпилииссэ оҥорон, араас үүнээйини, сибэккини үүннэрэрин, куоска оҕотун ииппитин туһунан кэпсиирэ. Ол дойдуга сыттаҕына, режиссер Эллэй Иванов «Эйиэхэ сибэкки биэрээри» пьесабынан «Ыра санаа утаҕа» диэн уус-уран киинэни устан, Дьокуускайга буолбут «Күн Дьөһөгөй» киинэ бэстибээлигэр бастаан турар. Онно Сааска уобараһын артыыс Дима Михайлов итэҕэтиилээхтик оонньообута төрүөт буолбута чуолкай. Ол дойдуга сыттаҕына, хам-түм кэлэн, чэй-табах, «передача» биэрэн ааһар этибит. Онтон сүүрэн-көтөн, ол бу наадалаах кумааҕылары хомуйан, көрдөһөн-ааттаһан, болдьоҕун аччатан, сэттэ сылга барбыт киһини, биэс сылынан таһаарбыппыт. Хаайыыттан тахсарыгар, бэйэм массыынабынан тиийэн көрсөн, Эркээни хочотун биир кэрэ сиригэр аҕалан, үөрүүбүтүн үллэстэн, үөрэн-көтөн турабыт. Билигин Чүмэчибит суох. Тыалга умуллубут чүмэчи курдук, кини бу Орто дойдуга олоҕо түмүктэннэҕэ. Ол эрээри кини истиҥ иэйиилээх ырыалара саха дьонун дууһатыгар сөҥөн хааллахтара. Хомойуох иһин, Чүмэчи 55 сааһыгар отой кыранан тиийээхтээбэтэ. Тиийбитэ буоллар, Саха тыйаатырыгар кэлэн саха артыыстарын саҥа көлүөнэтэ, режиссер Сергей Потапов хат сөргүтэн туруорбут «Эйиэхэ сибэкки биэрээри» диэн испэктээкилигэр хайдах оонньуулларын көрөн үөрүөх этэ. Чүмэчибит умулунна. Хараҥа халлааҥҥа умулунна биир сулус... Хайдах да гынан хайыаххыный... Быдан дьылларга бырастыы... Сиэн ӨКӨР http://sanaalar.ru/ustatuialar/2073-ekaterina-egorova-intellekt-yakutskoy-estrady.html Екатерина ЕГОРОВА - одна из немногих певиц, которой удалось отстоять амплуа эстрадной якутской певицы в чистом виде. Её аудитория – это поклонники семейного дуэта (с народным артистом РС(Я) Алексеем ЕГОРОВЫМ), голоса, облика, репертуара. На её сольном юбилейном концерте можно было заметить людей среднего возраста, эрудированных, интеллигентных, критически воспринимающих сегодняшнюю эстраду и безоговорочно признающих эстетическую ценность слова и музыки. Ыстатыйалар Синильга Wed, 07 Dec 2011 11:07:25 +1000 Екатерина ЕГОРОВА - одна из немногих певиц, которой удалось отстоять амплуа эстрадной якутской певицы в чистом виде. Её аудитория – это поклонники семейного дуэта (с народным артистом РС(Я) Алексеем ЕГОРОВЫМ), голоса, облика, репертуара. На её сольном юбилейном концерте можно было заметить людей среднего возраста, эрудированных, интеллигентных, критически воспринимающих сегодняшнюю эстраду и безоговорочно признающих эстетическую ценность слова и музыки. Екатерина Борисовна Егорова родилась в с. Чурапча Чурапчинского района ЯАССР. Выпускница Всероссийской творческой мастерской эстрадного искусства в 1983 году, музыкальное отделение педагогического училища №2. Сегодня трудно представить себе наш эстрадный небосклон без семейного дуэта Екатерины и Алексея Егоровых. Приходишь к ужасу, когда задаёшься вопросом, что этого родного дуэта не могло быть в природе - без её участия. Ведь именно с появлением Екатерины мир якутской песни наполнился уютом, теплом и гармонией. Благодаря Екатерине, у Алексея Васильевича появились такие вдохновенные и эмоциональные песни, которые, в свою очередь, повлияли в зарождении любовной искры, от которой наше общество пополнилось талантливыми креативными людьми в лице ЕРКЕНА и ХАРЫСХАНА. Теперь это четверка увеличилась, и мы были свидетелями большого семейного клана в финальной точке концерта. В каждой исполненной песне звучал прекрасный певучий голос Екатерины Егоровой, дополненный ее красивой якутской внешностью, располагающей улыбкой и задушевной лирической манерой исполнения. Все эти качества как нельзя лучше сливались с сердечными, иногда грустными и бодрящими души песнями. Певица хорошо знает природу эстрадной песни, ведь это мастерство приобретено не из книжек, а из многочисленных гастрольных поездок по республике. Певица тонко чувствует народную якутскую стилистику, умеет передать чистоту интонационного звучания песни, её душевный строй. В певческом монологе певицы прозвучали песни на глубокие стихи С. ЕГОРОВОЙ, Анны БАРАШКОВОЙ, Р. ЕРЕМЕЕВА, Т. МИХЭЭЛЭ, Г. ШАХУРДИНОЙ, Н. МИХАЛЕВОЙ, С. ГОЛЬДЕРОВОЙ, Е. НОВИКОВОЙ, С. СПИРИДОНОВОЙ, Е. ЕГОРОВОЙ, Н. ХАРЛАМПЬЕВОЙ, УХХАНА, В. ПОТАПОВОЙ, М. ТИМОФЕЕВА, Г. ФРОЛОВОЙ. А как звучали эти стихи на прекрасные мелодии авторов: ЕРКЕНА, Анны БАРАШКОВОЙ, Галины ШАХУРДИНОЙ, Сиэн ТИИТЭП, Алексея ЕГОРОВА. В каждом произведение отражался миг, час, судьба человека. В этих новых прозвучавших произведениях я почувствовал любимый жанр певицы – балладу, которая создаёт драматическую коллизию, сильный характер героини. Голос Екатерины Борисовны особого тембра, он мягкий и одновременно сильный, свободно передаёт тончайшие оттенки чувств, певица широко использует контрасты, полутона, паузы, особые только ей присущие мелодические обороты. В некоторых песнях певица прибегала к опеванию мелодии, вокальным украшениям. Но, самое главное, каждую песню она исполняла как свою собственную, личную. По исполненному репертуару можно сделать вывод, что певица предъявляет к своему творчеству высокие нравственные и этические критерии. В её репертуаре появился большой цикл песен якутской женщины, который заставил «слабую половину зала» буквально рыдать. Сольный концерт Екатерины явился вызовом песенной индустрии нашего времени. Где сегодня на сольнике «Звезды» можно увидеть поддержку друзей, где коллеги по цеху буквально соревнуются своими нарядами. Более того, творческий концерт тихо выразил протест ритмоинтонации англоязычной музыке, всё более проникающий в песенное творчество якутских современных авторов. Живой и неотлучающийся со сцены облик певицы в течении всего концерта был хорошим уроком для молодых непоющих «звёзд», раскрывающих рот под фонограмму. А как ненавязчиво и тепло аккомпанировало своей маме трио музыкантов в составе ЕРКЕНА (ритм-гитара), ХАРЫСХАЛА (синтезатор), Егорова старшего (баян). Это был своеобразный мастер-класс Егоровых, который говорил, что концерт можно устраивать и без шумного аукциона и лотереи. Отдельно хочется выразить слова благодарности режиссёру- постановщику и сценографу концерта - Александру ТИТИГИРОВУ и Валентине ЯКИМЕЦ, постановщику танцев Людмиле АНТИПИНОЙ, продуманному видеоряду Натальи ЛОПАТИНОЙ, профессиональному звукорежиссёру Иннокентию ТЫТЫГЫНАЕВУ за доставленное эстетическое наслаждение. В адрес заслуженной артистки Якутии были сказаны много добрых слов, певица утопала в море красных роз в окружении своей семьи, родных и близких. Благодарная публика от радости и со слезами на глазах, стоя аплодировала любимой певице. По исполненному «мудрому» репертуару, сценическому мастерству и обаянию артистки можно констатировать, что якутская эстрадная певица Екатерина Егорова шла к своему призванию не спеша, и в итоге нашла в своём искусстве новые источники вдохновения, которыми она щедро поделилась со своими слушателями, а те, кому они принадлежали, поняли её - без остатка. Не это ли высшая награда для творческого человека? Наша певица много десятилетий самоотверженно отдала себя любимому делу и по праву сегодня находится в первых рядах эстрадных певцов Якутии, гармонично сочетая в себе талант артиста и художника. Екатерина Егорова находится в расцвете своих сил, в зените артистической славы. Прошедший концерт ещё раз убедил, что имя Екатерины Егоровой - эстрадной певицы по праву может считаться национальной гордостью Якутии, так как её творчество уже много лет содержит непреходящие ценности и составляет в плеяде современных имён эстрадного искусства одно из первых мест. Пусть время, пролетая, вас не старит, Вам незачем пытать судьбу на картах. И пусть цветы любимые вам дарят Не только раз в году – восьмого марта! Владимир ИНДИГИРСКИЙ, Музыкальный обозреватель