.RU
Карта сайта

І УЗГАРАННЕ - 1. Дваццаць першая літара беларускага алфавіта

І



УЗГАРАННЕ,

-я, н. Стан паводле знач. І дзеясл, узгарацца — узгарэцца. |

Уагарацца

637

Узгуляцца

УЗГАРАЦЦА, -áюся, -áешся, -áецца. Незак. да узгарэцца.

УЗГÁРВАЦЦА, -аюся, -аешся, -аецца. Нееак. да узгарэцца (у 1 знач.).

УЗГАРЭЦЦА, -рýся, -рышся, -рыцца; зак. 1. (1 і 2 ас. не ужыв.). Пачаць гарэць, загарэцца; разгарэцца, заналаць. Узгарэліся дровы, а Паветра дыхала навальніцай, полымя магло узгарэцца... Колас. // Стаць бліскучым, заблішчаць лад уздзеяннем якога-н. пачуцця (лра вочы); азарыцца якім-н. пачуццём. Хворы ўстрапянуўся на ложку, вочы яго узгарэліся нядобрай рашучасцю. Быкаў.

перан. Зачырванець, стаць гарачым (ад хвалявання, узбуджэння і пад.). Шчокі .. [дзяўчыны] узгарэліся такім шчодрым румянцам, што ў булачнай нібы пацяплела. Лынькоў.

перап.; чым і без дап. Узбудзіцца, запаліцца якім-н. пачуццём. Сядзім мы. з Барысам у канторы майстроў цэха, і ён расказвае мне, як некалі узгарэўся жаданнем стаць матросам. Мыслівец.— Згубілася [карова], і даўнаеата,пацвердзіў Міхась.— Вось таму я і прыехаў да вас,сказаў стары.Дапраўды? Міхась узгарэўся, пачуўшы пра Лысуху.Дзе ж яна? Сіняўскі. // з інф. Нечакана і вельмі моцна захацець зрабіць што-н. Прачнуўся Віцька. Убачыў, што я сабраўся ў дарогу, узгарэўся праводзіць мяне. Асіпенка. [Хвошч] успомніў маёнтак і быў зноў узгарэўся купіць яго. Лупсякоў.

(1 і 2 ас. не ужыв.); перан. Нечакана ўзніквуць, пачацца з новай сілай; разгарэцца. Узгарэлася сварка. Узгарэлася вайна. Не паспеў Шутаў Запытаць палонных, як на паўднёвым баку узгарэўся бой. Мележ. Тая трывога, што нечакана узгарэлася ў .. [байцоў] ад нядаўняй перастрэлкі ў тыле, спакваля сціхала. Быкаў.

перан. Разм. Раззлавацца, абурыцца. У той дзень яны ўпершыню пасварыліся. Марыя папракнула мужа за яго недарэчныя жарты, і Аляксей Іванавіч узгарэўся. Шашкоў.— Не ўсім з аднаго і таго ж пачынаць... Ды што вы мяне нейкім навічком лічыце,узгарэўся Андрэй. Шахавец.

УЗГОДНЕНАСЦЬ. -і, ж. Уласцівасць узгодненага (у 2 знач.). Узгодненасць у рухах. Узгодненасць дзеянняў.

УЗГÓДНЕНЫ, -ая, -ае. 1. Дзеепрым, зал. пр. ад узгадніць.

2. у знач. прым. Такі, у якім дасягпута адзінства, узаемная згода. Узгодненае рашэнне, а 3 узгодненых брыгадных планаў нараджаўся агульнакалгасны план. Шамякін.

УЗГОРАК, -рка. м. Невялікая горка, узвыпгэнне з пакатьші схіламі; пагорак. Пясчаны ўзгорак. Вада клінам уразалася ў лагчынку між двума узгоркамі. Маўр.

УЗГОРАЧАК, -чка, м. Памянш.-ласк. да узгорак. Па лісці бручкі, у якой мы галяглі перад узгорачкам, аднастайна бубніць халодны дождж. Брыль.

УЗГОРБІЦЦА. -біцца; зак. Выгнуцца гарбом, падняцца ўверх.

УЗГÓРБІЦЬ, -блю, -біш, -біць; зак., кагошто. Выгнуць гарбом, падняць угору.

УЗГОР'Е, -я. н. Невялікае ўзвышша, узгорак. Палац стаяў па ўзгор'і. Па ўягор'ю поля, па раýнíпе Паў г у ць сгíілвеыя валы.

Колас. // Вяршыні гор. Паклон вам, паклон вам, дняпроўскія хвалі, 1 Кіева вежы і ўзгор'і Карпатаў! Броўка.

УЗГОРКАВАТАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць уагоркаватага.

УЗГОРКАВАТЫ, -ая, -ае. Разм. Тое, што і узгорысты. Прыгожыя шматпавярховыя дамы закрыюць ад вока ўзгоркаватае поле, хвойнічкі, складскія будынкі. Карпаў. Перад самым лесам танк з ходу ўз'ехаў на нейкі ўзгорпаваты дзірван. Беразняк.

УЗГОРКАВЫ, -ая, -ае. Тое, што і узгорысты. Полькі раздолля ты дорыш жыццю, Край мой узгоркавы, край мой лясны! Гілевіч. Паходня .. углядаўся ў маляўнічы узгоркавы краявід, крануты першымі подыхамі восені. Хадкевіч.

УЗГОРЫСТАСЦЬ, -і, ж. Наяўнасць узгоркаў дзе-н. Мясцовасць тут была вышэйшая, узгорыстасць гусцейшая. Чорны.

УЗГОРЫСТЫ, -ая, -ае. Пакрыты ўзгоркамі, з вялікай колькасцю узгоркаў. Узгорысты востраў. Узгорысты рэльеф. а Праскочылі Прыпяць, праскочылі утульны узгорысты Мазыр. Караткевіч. Хочацца вось так, дыхаючы на ўсе грудзі, ісці прасёлкавай дарогай, глядзець на лес, па ўзгорыстае шэрае поле. Навуменка.

УЗГРАБÁЦЦА, -áюся, -áешся, -áецца. Незак, да узгрэбціся, узграбціся.

УЗГРАБЦІСЯ гл. узгрэбціся.

УЗГРУВАСЦІЦЬ, -вáгячу, -вáсціш, -меціць; век., што. З цяжкасцю, з намаганнямі, бявладна ýскласці што н. грувасткае на верх чаго-н. або на што-н. высокае. Узгрувасціць мэблю на машыну.

УЗГРУВАШЧАНЫ, -ая, -ае. Дзеепрым, зал. пр. ад узгрувасціць.

УЗГРУВАШЧВАЦЦА, аецца; незак. Зал. да узгрувашчваць.

УЗГРУВАШЧВАЦЬ, -аю, -аеш, -ае. Незак, да узгрувасціць.

УЗГРУЖАНЫ, -ая, -ае. Дзеепрым, зал. пр. да узгрузіць.

УЗГРУЖВАЦЬ, -аю, -аеш, -ае. Незак, да узгрузіць.

УЗГРУЗІЦЬ, -гружý, -грýзіш, -грўзіць; зак., што. Разм. Ускласці, пагрузіць груз на што-а. Мяшкі ўзгрузілі на машыны.

УЗГРЭБЦІСЯ і УЗГРАБЦІСЯ, -гоабýся, -грабéшся, -грабéцца; -грабёмся, -грабянéся; пр. узгрóбся, -грэблася; зак. Разм. Узлезці куды-н. Цярэшка прашыўся каля самае сцяны, узгробся на ганак. Грахоўскі. // 3 цяжкасцю падняцца, устаць. Пётра ў куце першы узгробся на ногі, заенчыўшы, пачала ўставаць Дзёмчыха. Быкаў.

УЗГРЭТЫ, -ая, -ае. Дзеепрым, зал. пр. ад узгрэпь.

УЗГРЗЦЬ, -грэю, -грэеш, -грэе; зак., каго. Разм. Даць спагнанне за якую-п. правіннасць; моцна набіць. Узгрэць за свавольства. п [Сушкевіч] добра-такі ýзгрэў мяне, не надта выбіраючы выразы. Радковіч. [Кудравец:] Ну, вы [хлопцы] мяне ўзгрэлі на сходзе, дык я гэта памятаю. Кучар.

УЗГУЛЯЦЦА, -яюся, -яешся, -яецца; зак. Разм. 1. Пачаць вельмі бурна гуляць, захапіцца гульнёго; разгуляпда. Дзіця ўзгулялася. І у перан. ужыв. [Янка.'] У рацэ рыбе так узгулялася, што быццам у гаршху анёí. кіпіць. Б, Вольскі,

Уздагон

638

Уздрыгнуць



2.

перап. Дасягнуць у якім-н. дзеянні значная сілы, інтэнсіўнасці. Узгуляўся вецер. Ой, жудасна-халодная Ўзгулялася зіма. Купала. Нібы вясною, ўзгулялася сонца. Лобан.

УЗДАГОН, прысл, і прыназ. Разм. Тое, што і наўздагон. Тут чалавек завярнуў у двор, і сабакі, пабрахаўшы нейкі час уздагон, пакінулі яго. Кулакоўскі. А Ліда ледзь атрымалася, каб не свіснуць .. [Максіму} уздагон, па-хлапечаму гучна, задзірыста. Шамякін.

УЗДЗÉЙШЧАЦЬ,

-аю, -аеш, -ае; зак. і незак., на каго-што. Накіраваць (накіроўваць) дзеянне, зрабіць (рабіць) уплыў. Уздзейнічаць на рост раслін. Уздзейнічаць асабістым прыкладам. З дзіцячых год .. [Самуілу] запомнілася многа добрага, што ўздзейнічала на яго ўяўленне. Каваленка. [Дырэктар:] Магчыма, знойдуцца людзі, якім не захочацца саджаць ручкі ў снег, у гразь... Вы павінны ўмець уздзейнічаць, арганізаваць працу... Васілевіч. Рэвалюцыйны рух .. уздзейнічае на масы не толькі праз падзеі, але і праз людзей. У. Калеснік.

УЗДЗÉРЦІ,

-дзярý, -дзярáш, -дзярэ; -дзярóм, -дзерацé; пр. уздзёр, -дзéрла; зак., што. Тое, што і узадраць. Як падумае [Яначка], што ўвесь гэты гной прыйдзецца яму сахаром уздзерці ды па воз перакідаць, страх бярэ. Крапіва.

УЗДЗ

Е

РЦІСЯ,

-дзярýся, -дзярэшся, -дзярэцца; -дзярóмся, -дзерацéся; пр. уздзёрся, -дзéрлася; зак. Тое, што і узадрацца. [Вартаўнік:] Дык вось хто скінуў мой вулей з хвоі! На тую хвою ніхто не мог уздзерціся, хіба толькі гэты блазен. Ваданосаў.

УЗДЗЁТЫ, -ая, -ас. Дзеепрым, зал. пр. ад ўздзець.

УЗДЗÉЦЦА,

-дзенецца; зак. Падзецца, насадзіцца, нацягнуцца на які-н. прадмет.

ЎЗДЗЕЦЬ, -дзéну, -дзéнеш, -дзéне; зак., што. 1. Надзець, пацягнуць на сябе або на каго-п. (адзенне, абутак і пад.). Ўздзець паліто. Ўздзець боты на ногі. Уздзеў [Платон] кепку, схапіў са сцяны дубальтоўку і выскачыў. Пестрак. Вокны Параска посцілкамі пагавешвала, лепшы андарак уздзела. Лобан.

Павесіць, начапіць на што-н.; прымацаваць да чаго-н. Ўздзець рукзак на плечы. Ўздзець пятлю на крук. Лаўрэн Карпавіч, не спяшаючыся, уздзеў на нос акуляры і пачаў чытаць. Гроднеў.

Пасадзіць што-п. на вастрыё, па які-п. стрыжэнь; праколвагочы, надзець па што-н. вострае. Ўздзець кола на вось. Збан уздзеў на відэлец скрылёк кілбасы і на момант задумаўся, нібы вырашаючы, есці ці не. Шашкоў.

УЗДЗÉЯШІЕ, -я, н. Дзеянне, накіраванае па каго-, што-п.; уплыў- Пад уздзеяннем адпаведнай тэмпературы і іншых штучна створаны! умоў з «чорнага золата» выдзяляюцца светлыя прадукты бензін і іншыя. Хадкевіч. Гаварыў .. [інструктар райкома] горача, быццам баяўся, што спакойна сказаныя словы не будуць мець уздзеяння. Сіўцоў.

УЗДЗЁРТЫ, -ая,

-ае. Дзеепрым, зал. пр. ад уздзерці.

УЗДЗІРÁЦЦА,

-áюся, -áешся, -áецца; незак. 1. Незак, да узадрацца, уздзерціся.

2. Зал. да уздзіраць.

УЗДЗІРАЦЬ,

-áю, -áеш, -áе. Незак, да узадраць, уздзерці.

УЗДЗЯВАЦЦА,

-áецца; незак. 1. Незак, да уздзецца.

2. Зал. да уздзяваць.

УЗДЗЯВÁЦЬ,

-áю, -áеш, -áе. Незак, да ўздзець.

УЗДОЎЖ, прысл, і прыназ. 1. прысл. Тое, што і удоўж. Урач высокі і худы усхвалявана прайшоў уздоўж пакойчык, шпарка павярнуўся. Мележ. / 3 прыназ, «па» ýтварае спалучэнне з М. Кірмашны гандаль ішоў уздоўж па Нямізе. Чорны.

2. прыназ, з Р. Спалучэнне з прыпазоўпікам «уздоўж» выражае прасторавыя адносіны; ужываецца для ўказання напрамку дзеяння па даўжыні чаго-н. Сонца схілілася на захад, і цені ад будынкаў падалі ўздоўж вуліцы. Шахавец. Уздоўж дарогі чынна з краю Слупы стаяць у два рады. Колас.

УЗДР

ЬІ

Г,

-у, м. Дзеянне паводле знач. дзеясл, уздрыгануць, уздрыгнуць і уздрыгануцца, уздрыгнуцца; дрыжанне.

УЗДРЫГАНУЦЦА,

-нýся, -нéшся, -нéцца; -нёмся, -няцéся; зак. Разм. Тое, што і уздрыгнуцца. Гучны вокліч «Стой!» прымусіў Гудовіча ўздрыгануцца. Пятніцкі. «Дарагія землякі і зямлячкі!» голас Любы крыху ўздрыгануўся. Васілевіч. Калі Дзямід Сыч вярнуўся на папялішча роднай вёскі, сэрца яго ўздрыганулася ад невымернай жальбы. Паслядовіч. У танк маёра ўдарыў снарад, машына ўздрыганулася і стала. Гурскі.

2014-07-19 18:44
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • © sanaalar.ru
    Образовательные документы для студентов.