.RU
Карта сайта

ТРУБАПРАВОДНЫ - 1. Дваццатая літара беларускага алфавіта, якая мае назву «тэ»


ТРУБАПРАВОДНЫ,

-ая, -ае.

Які

мае адносіны да трубаправода. Трубаправодныя работы. Які ажыццяўляецца

пры

дапамозе трубаправода. У канцы 50-х гадоў на Беларусі пачалося развіццё аднаго з самых зканамічных відаў транспарту трубаправоднага. Лыч.

ТРУБАПРАВОДЧЫК,

-а,

м.

Спецыяліст па збудаванпю

і

рамонту трубаправода.

ТРУБА

П

РАКАТНЫ,

-ая, -ае. Які звязаны з вырабам труб пракаткай. Трубапракатны стан.

ТРУБАПРАКАТЧЫК,

-а, м. Спецыяліст па пракату труб.

ТРУБАР

З

З,

-а, м. Інструмент для рэзкі труб.

ТРУБАРЗЗАЛЬНЫ,

-ая, -ае. Прызначаны для рэзкі труб. Трубарэзальны станок.

ТРУБАСТАУ,

-тáва, м. Рабочы па мантажу ТРУÓ (у наравых катлах).

ТРУБÁСТЫ,

-ая, -ае. У выразе:

трубасты

голуб — голуб з хвастом, падобным на трубу.

ТРУБАУКЛАДЧЫК

,

-а, м.

1.

Рабочы па ýкладцы труб.

2. Перасовачны пад'ёмны кран для ўкладкі труб у траншэі трубаправода.

ТРУБАЧ,

-á, м. 1. Музыкант або сігпальшчык, што іграе на трубе. У Брэсце жыве адзін з удзельнікаў памятных баёў ваенны музыкант трубач Міхаіл Ігнацюк. «Беларусь».

2. Разм. Тое, што і трубасты голуб.

ТР

У

БАЧКА,

-і, ДМ -чцы; Р мн. -чак; ж. Памянш. да трубка; невялікая, тонкая трубка.

ТРУБАЧНЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да трубкі (у 1 знач.); прызначаны для вырабу труб, трубак. Трубачны завод. Ц Які складаецца з труб, трубак; зроблены, пабудаваны з труб, трубак. Трубачныя рыштаванні.

ТРУБІЦЬ,

трублю, трýбіш, трубіць; незак. 1. Дзьмучы ў трубу, прымушаць яе гучаць. Трубіў пастух... З палосак Дахаты жнеі йшлі, Іх песень адгалоскі Журботаю плылі... Панчанка. Ты [партыя], як маці, схілялася, родная, Над маёю калыскай тады, Калі ў трубы трубіла паходныя, Падымаючы сілы народныя, Царскі лад руйнаваць назаўжды. Непачаловіч. // Гучаць (пра трубу). Трубы трубяць. Трубіць паляўнічы рог, гаўкаюць ганчакі,гэта, значыцца, выязджае пан на ловы. Гарэцкі. // Падаваць сігналы, падобныя да гукаў трубы. Недзе на пуцях трубілі паравозы. Лынькоў. Вакол густы туман, параход увесь час трубіць. Мележ. // Ствараць нізкія, моцныя гукі, падобныя на гукі трубы. Дзіка трубяць ваўкі. Куляшоў. Я слухаў, Як гусі трубілі, Грымела вясны гамана, І думаў аб юнай рабіне. Калачынскі.

што. Гукамі трубы падаваць сігнал да чаго-н.; выконваць на трубе што-н. Трубіць атаку. Трубіць зару. Трубіць трывогу. Эй, гарніст, трубі паход! Колас.

што і без дап. Разм. Шмат есці. Густаў, дурніца гэты, прыносіць толькі па дванаццаць марак кожнай пятпіцы што застаецца ад аліментаў яго прыгажуні,а хлеба трубіць шмат, і з сабой жа бярэ таксама. Брыль.

перан. Разм. Пісаць, весці размовы

аб кім-,

чым-н.. распаўсюджваць чуткі. [Веля:] Жыві! Але мяне не прымушай жыць так, як

табе хочацца! [Яўген:]Пэўна ж! Аб тваім жыцці цяпер увесь пасёлак трубіць! Савіцкі. // Назойліва напамінаць, гаварыць аб чым-н. А Марыя Цітаўна, перакрыкваючы радыёлу, што грымела на ўсю хату, трубіла: «Я ж вас, дзеткі мае, усіх люблю». Гаўрылкін.

О

Трубіць на ўвесь свет

— тое, што і т р

у

біць (у 4 знач.).

Трубіць у фа

н

фар

ы

— паднімаць урачысты шум вакол чаго-н., урачыста абвяшчаць што-н.

ТРУБКА, -і,

ДМ -бцы; Р мн. -бак; ж.

і.

Памянш, да труба (у

і

знач.); труба невялікага сячэння. Медная трубка. Гумавая трубка. а Механік Білі меў за звычай маўчаць і .. марудна калупаўся ля матора,., каля жылаватых вузлоў бензінавых трубак. Лынькоў.

Назва розных прыбораў і прыстасаванняў, звычайна цыліндрычнай формы. Рэнтгенаўская трубка. // Назва розных органаў жывога арганізма ў выглядзе трубы невялікага сячэння. Дыхальная трубка.

Частка тэлефоннага апарата, якая служыць непасрэдна для слухання і гаварэння. Тэлефонны званок перапыніў яго. Васількоў, пакутліва скрывіўшы хударлявы жоўты твар, зняў трубку. Асіпенка. Глухнуць нават трубкі тэлефона. Заразіў футбол усіх, як грып. Макаль.

Скрутак якога-н. матэрыялу, якому нададзена цыліндрычная форма. Трубка тканіны расла з кожным днём. Бядуля. Трубка палатна зачапілася канцом за сучок вішні. Жычка.

Разм. Тое, што і калодка (у 4 знач.). Дарога раскісла, калёсы гразнуць па трубкі... Васілевіч. Патрэскаліся трубкі, і вось-вось, здаецца, выпадуць спіцы, распадзецца кола. Галавач.

О

Дыстанцыйная трубка

— механізм, прызначаны для ўзрыву снарада ў зададзеным пункце траекторыі.

О

Трымаць вуха трубкай

гл. трымаць.

ТРУБКАВАННЕ,

-я, н. Спец. Утварэнне сцябла ў злакавых, выхад у трубку. Фаза трубкавання.

ТРУБКАВАТЫ

гл. трубчасты.

ТРУБКАВЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да трубкі (у 1 знач.).

ТРУБКАЗУБ,

-а, м. Афрыкапскае млекакормячае з дробным шчаціннем на целе і зубамі ў форме мноства тонкіх вертыкальных трубак.

ТРУБКАКРУТ,

-а, М -крýце, м. Жук сямейства трубкакрутаý, шкоднік лісцевых дрэў. Дубовы трубкакрут.

ТРУБКАНОСЫЯ,

-ых. Атрад марскіх птушак; буравеспікі.

ТРУБНЫ,

-ая, -ае.

1.

Які мае адносіны да трубы (у 1 знач.). Трубны дым. // Які звязаны з вытворчасцю труб. Трубны завод. Трубны цэх.

2. Які ўтвараецца трубой (у 2 знач.). Трубныя гукі. // Які па сіле, тэмбру

і

пад. нагадвае гукі трубы. Як толькі чытанне рэзалюцыі было скончана, Бабека, як арол, акінуў вачамі залу і трубным голасам аддаў загад: Асуджанага Лабановіча Андрэя Пятровіча зараз жа ўзяць пад варту! Колас. Над галавой, дзесьці высока ў небе, чуваць

Трубчасты 525 Трупянец*.

трубныя крыкі адлётных жураўлёў... Краўчанка.

ТРУБЧАСТЫ і ТРУВКАВАТЫ, -ая, -ае. Які мае форму трубы (у 1 знач.), трубкі (у 1 знач.). Трубчастая косць. Трубкаватае сцябло. ІІ Які складаецца з трубачак, цыліндрычных ячэек (аб будове матэрыялу, рэчыва). Трубкаватыя фільтры. Трубчастая будова глебы. Зроблены з труб, трубак. Трубчастыя рыштаванні.

ТРУБЧАТКА, -і, ДМ -тцы, ж. Устаноўка для бесперапыннага перагону нафты.

ТРУВЕР, -а, м. Французскі сярэдневяковы прыдворны паэт-спявак, які іншы раз пісаў ановесці і куртуазныя раманы.

[Фр. íгоцуéге ад Ігоцуег — знаходзіць.]

ТРУДАВІК, -á, м. Гіст. У пачатку 20 ст. у дарэвалюцыйнай Расіі — член дробнабуржуазнай палітычнай арганізацыі, дэпутат Дзяржаўнай думы.

ТРУДЗІЦЬ, -джу, -дзіш, -дзіць; незак., што. Разм. Стамляць, натруджваць да болю працяглай працай, хадой і пад. Каб не тр у дзіць ногі, дзед Хвядос сеў на мурог. Бажко. [Акцызнік:] З табой я, відаць, балбачу ўхаластую... ІІадвярнуў шыю, як бугай... З табой гаварыць... Язык толькі труджу. Пташнікаў.

ТРУДЗЯГА, -і, м. Разм. Той. хто многа і шчыра працуе; працавік. [Пагранічнік], перш за ўсё, нястомны трудзяга, адзін з тых «вінцікаў», чыя ціхая праца .. вельмі часта губляецца ў громе і бляску. Брыль. Той мусіць загінуць, хто меч ўзнімае На голавы мірных трудяяг. Колас.

ТРУІЗМ, -у, м. Агульнавядомая, збітая ісціна.

[Англ. Іпíізт.]

ТРУК, -а, м. 1. Лоўкі, эфектны прыём, нумар. Акрабатычны трук. Кінематаграфічны трук. Танцавальны трук.

2. перан. Лоўкія штукі; нечаканы ўчынак, дзеянне. Дыпламатычны трук.

[Фр. ігтіс.]

ТРУКАВЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да труна (у 1 знач.), які з'яўляецца трукам. // Які выкарыстоўвае трукі, з трукамі. Трукавы фільм.

ТРУКАЦКІ, -ая, -ае. Разм. Які мае адносіны да трукача, трукацтва, уласцівы трукачу. Трукацкі прыём.

ТРУКАЦТВА, -а, п. Разм. 1. Майстэрства выконваць трукі (у 1 знач.).

2. Празмернае захапленне трукамі ў мастацтве. Фармалістычнае трукацтва.

ТРУКÁЧ, -á, м. Разм. 1. Той, хто валодае майстэрствам выконваць трукі (у 1 знач.). Клоун-трукач.

2. Той, хто схільны да трукацтва (у 2 знач.).

'ГРУМ, -а, м. 1. Месца паміж палубай і днішчам судна, прызначанае для розных грузаў. Магутныя пад'ёмныя краны даставалі вялізныя скрыні з карабельных трумаў. Шамякін. На параходзе і вакол яго кіпела работа. Высачэзныя стрэлы лябёдак то апускалі свае доўгія хобаты ў трум парахода, то падымаліся адтуль з грузам і ныралі за борт, на прыстань. Бяганская.

2. Памяшканне пад сцэнай у тэатры.

[Гал.]

ТРУМАВЫ і ТРУМНЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да трума (у 1 знач.). Трумавае па-

мяшканне. Звязаны з абслугоўваннем трума. Трумавая каманда.

ТРУМÓ, нескл., н. 1. Высокае стаячае люстра. [Крысціна] ўвесь час вярцелася перад велізарным трумо. Васілевіч.

2. Спец. Прасценак, звычайна упрыгожаны арнаментам.

[Фр. Ігшпеап.]

ТРУНА, -ы; мн. труны, трун; ж. 1. Сацыяльная скрынка, у якой хаваюць памёршага. Неўзабаве была гатова труна. Сасновая, з выгаблеваных дошак, якія пахлі смалой. Дайліда. Назаўтра хавалі забітых. За трунамі ішло паўгорада. Плакалі трубы аркестра, плакалі людзі, плакаў і Сцёпка. Хомчанка.

2. у знач. вык. Пагібель, канец; вельмі дрэнна. Чалавек ледзь дацягнуўся да хаты, і праз два тыдні труна. Машара.

О Гнаць у труну гл. гнаць. Да труны — да смерці (не забыцца, помніць). Загнаць (увагнаць, звесці) у труну гл. загнаць. Легчы ў труну гл. легчы. Труна чакае — пара паміраць. Хоць у труну кладзі гл. класці.

ТРУНАК, -нку, м. Абл. Алкагольны напітак. Прыемна ў дом зайсці з дарогі, Дзе рады вам гаспадары, Дзе вас частуюць, што ёсць змогі, Дзе трунак знойдзецца стары. Такі, што чарачка-другая Вам разагрэе ў сэрцы кроў. Колас.

ТРУНАР, -á, м. Той, хто робіць труны.

ТРУННЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да труны (у 1 знач.).

ТРУП, -а, м. Мёртвае цела чалавека або жывёлы. Немцы схлынулі, кінуліся наўцёк; у лагчыне засталіся групы. Мележ. Зграі крумкачоў ляталі ў паветры, апускаліся сямтам на гарачых папялішчах і завіхаліся на трупах жывёлы, загінуўшай у дыме, у агні. Лынькоў.

О Жывы труп — пра вельмі слабога, худога, хворага, блізкага да смерці чалавека. Толькі цераз мой труп — форма пратэсту супраць якога-н. непажаданага дзеяння.

ТРУПА, -ы. ж. Калектыў артыстаў тэатра, цырка. Оперная труна. Балетная група. Вандруючы па гарадах і сёлах Беларусі, Буйніцкі выявіў шмат таленавіты! артыстаў, спевакоў, танцораў і прыняў іх у сваю групу. «Помнікі».

[Фр. Іпшре.]

ТРУПАЁДЫ, -аў; адз. трупаéд, -а, М -дзе, м. Жывёліны, якія харчуюцца трупамі памёршых арганізмаў.

ТРУПНІК. -Й, М. Невялікі жук, які жыве ў гнаі, трупах жывёл, гнілых грыбах.

ТРУПНЫ, -ая. -ае. Які мае адносіны да трупа. Трупны яд. Трупны пах. // Уласцівы трупу, такі, як у трупа. Ліловае святло з-за штор рабіла твар шэфа трупным. Караткевіч. // Які жыве на трупах. Трупная муха.

ТРУПЦЕЦЬ, -цíць; незак. Разм. Утвараць глухі нячысты гук (пра надтрэснутую пасуду).'—Моцная [міска],сказала Парфеніха,не трупціць. Баранавых. / у перан. ужыв. Кірэй падышоў да брата, страсянуў яго руку, прытуліў да сябе і моцна пастукаў яго па плячах, нібы прабуючы на слых, які гук выдае яго цела Ці здаровае, ці не трупціць. Дамашэвіч.

ТРУПЯНÉЦЬ, -ею, -éеш. -éе; незак. Рапм. Траціць рухомасць ад моцнага перажывання,

Трупярня

526 Тр

утне

в

ы



узрушэння, холаду (пра цела, рукі і пад.). Бацька пазнае яе і трупянее: вопратка сынава! Карпюк. Ганя толькі пакутліва адчувае, як у холадзе трупянее ўсё цела. Грамовіч.

ТРУПЯРНЯ,

-і, ж. Памяшканне для трупаў; морг.

ТРУС

', -á, м. Невялікі хатні грызун сямейства заечых. Сапраўды, Томі ўбачыў тут цэлую стайку трусоў, якія выбраліся, відаць, з-пад дому і разбрыліся, разбегліся па ўсяму саду. Лынькоў. // Футра гэтага грызуна.

О

А

кг

орск

і

трус

— асобая парода хатніх грызуноў — трусоў з доўгай мяккай поўсцю.

ТРУ

С

2, -у, м. Разм. Ваганне зямлі, землетрасенне.

ТРУ

С

3, -а, м. Разм. Чалавек, які лёгка паддаецца начуццю страху; баязлівец. На ўсё сяло найбольшым трусам быў Мікола Гляк. Такога палахлівага і баязлівага чалавека, як ён, цяжка знайсці. Колас. Трус заўсёды радуецца смерці героя, магчыма, лічыць гэта за перамогу сваёй трусасці над адвагай і мужнасцю. Шамякін. Вось гэтага і баяцца тыя, хто крохкі вераю, ломкі духам; замест таго, каб ісці і весці за сабой другіх яны, трусы, малаверы, драбнадушцы чакаюць. Гартны.

ТРУСА

В

ОД,

-а, М -дзе, ле. Тое, што і т р усагадовец.

ТРУСАВОДЧЫ, -ая, -ае. Тое, што і трусагадоўчы. Трусаводчая брыгада.

ТРУСАГАДОВЕЦ, -дóўца, м. Той, хто засмяецца трусагадоýляй.

ТРУСАГАД

О

УЛЯ,

-і, ж. Прамысловае развядзепне трусоў.

ТРУСАГАДОУЧЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да трусагадоўлі. Трусагадоўчая ферма.

ТРУСАМАТКА,

-і, ДМ -тцы; Р мн. -так; ж. Трусіха, якая дае прынлод.

ТРУСАФÉРМА,

-ы, ж, Трусагадоўчая ферма.

ТРУСІК,

-а, м. Памяпш.-ласк. да трус; маленькі трус. Эх, якія трусікі! Проста прыгажосць: Чорненькія вусікі, Беленькая поўсць. Калачынскі.

ТРУСІКІ,

-аў; адз. няма. Памянш, да трусы. Тут .. [Пазарчук] удзень у адных трусіках вылежваўся на пляжы, кідаўся ў ласкавыя абдымкі мора, а пасля полудня шпацыраваў у лёгкім летнім гарнітуры па алеях прыморскага субтрапічпага парку. Сабаленка.

ТРУСІНЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да труса. Трусінае мяса. Трусіная шкура. // Зроблены з футра труса. Трусіны каўнер. Трусіная шапка.

ТРУСІХА, -і,

ДМ трусісе, ж. Самка труса.

ТРУСІЦЦА,

трýшуся, трýсішся, трýсіцца; незак. Абл. 1. Дрыжаць ад страху, сцюжы

і

пад. [Рыль:] Трусімся мы, але і знаку не падаём, што ў нас на мыслі. Колас.

(1 і 2 ас. не ужыв.) Растрасацца, церушыцца. Салома трусілася з воза. // Падаць дробпымі кропелькамі. Усю раніцу трусіўся дожджык.

Трэсціся, едучы па дрогкай дарозе. Тры дні трусіўся на калёсах. Ванька з прарэхам пад пахай трусіцца на козлах. Караткевіч,

4. Бегчы трушком. / таксама, як .. [дзядзька Ахрэм], дробна трусіўся следам за ім яго неразлучны калматы таварыш. Зарэцкі.

ТРУСІЦЬ,

трýшу, трýсіш, трусіць; заг. трусі; незак. Разм. 1. Трэсціся, дрыжаць ад страху, хвалявання, баяцца. Чаго палохацца? Перад кім трусіць? Гартны. / у безас. ужыв. На гэты раз да .. [Валенты] прыйшла добрая карта .. і яго пачынала трусіць усяго. Гарэцкі.

каго-што. Трэсці ў час язды па дрогкай дарозе. Да Лісаветы сляпіцаю лез сон .. Каб хоць хутчэй паехаць, воз кідала б на калдобінах і трусіла, дык мо было б не да сну. Сабаленка.

каго-што. Трэсці дрэвы, прымушаючы падаць плады. Нехта паспеў узлезці на стары галіністы дуб і трусіў апошнія жалуды. Гамолка. // Трэсці, шукаючы чаго-н. Немцы трусілі рэчы ў кожным доме, дзе жыў чыгуначны люд. Навуменка.

што. Растрасаць што-н., церушыць. Валасы мае чэша вятрыска і трусіць, А ў халодных травах туды і сюды Валуны на пашы, як белыя гусі, Што гані не гані, а не йдуць да вады. Караткевіч.

што. Сыпаць у невялікай колькасці што-п. сыіíкае. Шчыпне [Аўгіня] некалькі драбінак солі і трусіць у страву. Бядуля.

(1 і 2 ас. не ужыв.) Падаць дробнымі кроплямі (пра дояíдж). Трусіць дробны-дробны дождж, Шушукае па зямлі, прабірае праз світку да зморанага цела. Каваль. / раз-пораз, як праз сіта, трусяць кроплі дажджу. Кандрусевіч.

7. Бегчы трушком. Крокаў праз колькі [Анісім] пачуў, як наперадзе, у лагчыне, забрахаў Гуляйён заўсёды трусіў трошкі наперадзе свайго гаспадара. Сачанка. Пасля поўначы, будучы на варце, Гапанюк заўважыў, як хтось у цемры подбегам трусіў да свінарніка. Дуброўскі.

ТРУСКА,

-і, ДМ трýсцы; Р мн. трýсак; ж. Тое, што і трусіха.

ТРУСКÁЛАЧНЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да трускалак. // Прыгатаваны з трускалак. Трускалачнае варэнне.

ТРУСКÁЛКІ,

-лак; адз.

трускáлка,

-і, ДМ -лцы, ж. Тое, што і клубніцы. У садку ж пад праменнаю ласкаю Наліваюцца, спеюць трускалкі. Чарнушэвіч.

ТРУСЬ'І,

-óý; адз. няма. Спартыўныя кароткія штаны. // Прыналежнасць мужчынскай або жаночай бялізны.

ТРУСЯНЯ і ТРУСЯНЕ,

-пяці; мн. -пяты, -нят; н. Дзіцяня труса.

ТРУСЯТ

Ш

К,

-а, м. Памяшканне для трусоў.

ТРУСЯЦІНА,

-ы, ж. Мяса труса. На талерках дыміцца лёгкай парай вараная ружаватая трусяціна. Навуменка.

ТРУТ,

-у, М трýце, м. Высушаная губа, якая выкарыстоўваецца пры высяканні агню. Казачэнка б'е крэсівам па крэм[енЦ, высякаючы іскру, раздзьмухвае трут, каб прыпаліць люльку. Навуменка.

ТРУТАВІК,

-á, м. Грыб,

які

паразітуе на дрэвах.

ТРУТАВЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да труту.

ТРУТНЕВЫ,

-ая. -ае. Які мае адносіны да трутня. Трутневая ячэйка.

Трутнёўка 527

Труш

ок



ТРУТНЁЎКА

,

-і, ДМ -нёўцы; Р мн. -новак; ж. Рабочая пчала, што адкладвае яйцы, з якіх развіваюцца трутні.

ТРУФЕЛЬ,

-я, м.

1.

Клубнепадобны падземны грыб, які не расчляняецца на шапачку і ножку; выкарыстоўваецца як прыправа да стравы.

2. толькі мн.

(трýфелі,

-яў). Назва шакаладных цукерак, якія сваёй формай падобны на гэты грыб. [Ням. ТгііííеІ.]

ТРУФЕЛЬНЫ,

-ая. -ае. Які мае адносіны да труфсля. // ІІрыгатаваны з труфеля. Труфельны соус.

ТРУХ, -у. м. Разм. 1. Павольная

рысь.

Конь адразу разумее .. [Сашу] запавольвае ход, з галопу пераходзіць на трух. Дамашэвіч.

2. у знач. прысл, трухам. Трушком, подбегам. Лёгкім трухам панесліся коні назад па дарозе. Лынькоў.

ТРУХА,

-і, ДМ труса, ж. Разм. Перацёртае сепа, салома і пад.; пацяруха. Шашура злез на зямлю і атрос э сябе саламяную трухуМележ. // Дробныя сухія рэшткі чаго-н. наогул (паперы і пад.). Недасушаны торф траціць свае высокія паліўныя якасці, а пад дзеяннем марозу і зусім разбураецца, ператвараецца ў труху. «Беларусь». // перан. ІПто-н. нікчэмнае, якое не мае карысці. Хто ж рые ямы на шляху, у пыл паваліцца той ніцма, і ператруць яго ў труху пуцін далёкіх навальніцы. Дудар.

ТРУХАЦЬ,

-аю, -аеш, -ае; незак. Разм. Бегчы подбегам, трухам. Жвава і ахвотна трухае па першаму зазімку конь, запрэжаны ў яшчэ неаб'езджаныя сані-развалкі. Машара. Паўз аэрадром у поле бегла дарога: жвавы конік, запрэжаны ў калёсы, трухаў па ёй. М. Стральцоў.

ТРУХЛÉННЕ, -я,

н. Дзеянне і стан паводле знач. дзеясл, трухлець.

ТРУХЛ

Ё

ЦЬ,

-éе; незак. Разбурацца ад часу, ператварацца ў пацяруху. Няхай чарнеюць сцены хат, няхай трухлеюць іх лёгка паднавіць... Шамякін.

ТРУХЛІНА,

-ы, ж. Абл.

і.

Пацяруха. Ногі правальваліся [глыбока], да калень, і выцягвалі наверх сухую жоўтую .. трухліну, што гнілое пілавінне. Пташнікаў.

2. Струхлелая будыніна. Гэтая трухліпа [хата] гатова была ўпасці на .. [людзей]. Чопньт.

ТРУХЛЯ, -і, ж. Абл. 1. Спарахнелы, струхлелы будынак. Ды і якая там хата трухля адна. «Беларусь».

2. Пацяруха. Грузавік .. зароў і ўлез у самую гразь. Затрашчаў, падаўся леташні насціл, змяшалася трухля з перапрэлай чорííай грпззю. Хяттаповіч.

ТРУХЛЯВАСЦЬ, -і, ж. Уласцівасць трухлявага.

ТРУХЛЯВЕЦ

Ь

,

-ее; незак. Тое, што і т р у х л е п ь.

ТРУХЛЯВЫ, -ая, -ае. Які ператварыўся ў парахню ад гнілі і часу. Суцяшае галку драч: «Ты цяпер ужо не плач. Хай гарыць гняздо пустое на трухлявым сухастоі...» Грахоўскі. Засыпаныя снегам шпалы, старыя трухлявыя пні даўно загубленых дрэў, гнілыя галіны,усё выглядала з-пад снегу і ўсё. здавалася, радавалася, што не апошні раз бачыла сон-

ца. Колас. // перан. Які аджыў свой век; непатрэбны. Хто ведаць мог, .. Што гэта слова Зрушыць турмаў краты, Зруйнуе свет Трухлявы і стары. Хведаровіч.

ТРУХЛЯК, -á, м. Кавалак, абломак чаго-н. трухлявага (звычайна пра дрэва). // Які-н. трухлявы прадмет. Ноч у ноч хадзілі мужыкі на балота залатых арэшкаў шукаць. Падыдуць да яго, возьмуць у рукі,не золата, а трухляк... Барашка.

ТРУХЛЯЦША,

-ы, ж. Разм. Тое, што струхлела, разбурана трухленнем. А калі ён [Гіляр] добра топнуў нагой і скарыначку тую прабіў, дык адразу праваліўся ў гнілізну, у трухляціну. Дубоўка. Піць, увесь час хочацца піць, а балота дыхае на нас нейкай трухляцінай. Бажко. / у перан. ужыв. [Вольга Віктараўна:]Андрэй Пятровіч, скажыце, калі ласка: дабро вы робіце народу ці зло, забіваючы розум дзяцей і іх чыстыя душы ўсякаю казённаю трухляцінаю? Колас.

ТРУХ-ТРУХ

,

выкл. Ужываецца гукапераймальна для абазначэння бегу дробнай рыссю.

ТРУЦЕНЬ,

трýтня, м. 1. Самец у пчалінай сям'і. Пчолкі мёд нясуць да сот, Труцень есць ды есць той мёд. Купала.

2. перан. Разм. Той, хто не працуе, а жыве за кошт працы другіх; лодар. Скардзіцца, што ныюць плечы У яго з юначых пор... Эх ты, труцень чалавечы! Як з табой нам жыць. Рыгор?! Ставер. Можа Іосіф і ёсць прычына таго, што Джыавані так высмейвае ўсіх манахаў, як трутняў і лежабокаў. Лынькоў.

ТРУЦІЦЦА,

тручýся, трýцішся, трýціцца; незак. 1. Прымаць атруту з мэтай самагубства. Цікава тут яшчэ адна акалічнасць: кожны самагубца мае нахіленне да таго ці іншага спосабу самагубства адны страляюцца, другія вешаюцца, трэція топяцца, кідаюцца пад машыну, труцяцца, рэжуцца брытваю. Колас. // Зазнаваць шкоднае дзеянне атрутнага рэчыва і пад.— Бачыш, ён [Алесь] зноў запіў! Не з добрага жыцця! сказаў Віктар.Піце, хлопчыкі, труціцеся... Ваданосаў.

2. Зал. да труціць.

ТРУЦІЦЬ,

тручý, трýціш, трýціць; незак., каго-што. Знішчаць атрутай. Труціць мух. Дзесяткі рук апыльвалі лён, труцілі шкодную блыху. Кулакоўскі. // Рабіць шкоду якімі-н. атрутнымі рэчывамі. [Грачова:] А курэй хто труціў? Хто з дустам кашу па гародзе рассыпаў, каб у грады не лазілі? Ракітны. / у перан. ужыв. Думы маркотныя, Думы гаротныя, Труціце быт мой сірочы. Смех стогнам крыецца, І ў сэрцы ныецца, І плачуць жаласна вочы. Купала.

ТРУЧАНЫ,

-ая, -ае.

1.

Дзеепрым, зал. пр. ад труціць.

2. у знач. прым. Такі, якога труцілі. Тручаная муха. Тручаны таракан.

ТРУЧ

З

ННЕ,

-я, н. Дзеянне паводле знач. дзеясл, труціць.

ТРУШАНКА.

-і. ДМ -нцы, ж. Тое. што

і

т р а с я н к а. [Варанецкі] не мог уявіць, чаму ніхто не паказваецца на ферму. Ён сам узяўся паіць кароў і раздаваць ім трушанку. Дуброўскі.

ТРУШОК,

-шкý,

м.

Разм. 1. Павольны бег.

Адчуўшы моцную мужчынскую руку, буланы адразу ж бярэ на лёгкі, але спорны трушок... Сачанка.

Тру

ш

чоба

528

Трыбунал

2. у знач. прысл, трушком. Павольнай рыссю. Сем мяхоў уся паклажа, Іншы конь трушком бы вёз. Непачаловіч. Конік перш бег трушком, але потым быў вымушаны перайсці на галоп. Ракітны.

ТРУШЧОБА, -ы, ж. 1. Бедны, густа населены брудны квартал горада, а таксама брудны, цёмны, разбураны дом, жыллё. Лонданскія трушчобы. Прыгарадныя трушчобы. Трушчобы капіталістычных гарадоў.

Цяжкапраходнае месца ў лесе з буралокам. Белай, месячнай ноччу ў трушчобах завянуць свае песні ваўкі... Рудкоўскі.

Глухое месца, глуш.— Новаспечаны, і ў вашых трушчобах маю гонар быць першы раз,сказаў з усмехам Лабановіч. Колас.

ТРУШЧ

Ó

БНЫ,

-ая, -ае. 1. Які мае адносіны да трушчобы (у 1, 2 знач.); уласцівы трушчобы. Трушчобныя мясціны.

2. Нядобраўпарадкаваны, непрыдатны для жылля. Трушчобны квартал. // Які жыве ў трушчобах. Трушчобныя насельнікі.

ТРУШЧЫЦЦА, -шчыцца; незак. Разм. 1. Ламацца, крышыцца. Не ўмяшчаючыся ў берагах, лёд напаўзаў на пясок, крышыўся, трушчыўся і з лёгкасцю падмінаў пад сябе прыбярэжны лазняк. Краўчанка. Прыглушана загулі скалы. Вялізныя {камяні} павольна і плаўна скакалі з уступа на ўступ, трушчыліся і падалі ўніз буйным каменным дажджом. Савіцкі.

2. Зал. да трушчыць.

ТРУШЧЫЦЬ, -шчу, -шчыш. -шчыць; незак., каго-што. Разм. 1. Біць, крышыць на дробныя часткі. Ногі рвуцца самі, лезуць у снег, крыгааць нешта цвёрдае і хрусткае пад сабою гэта ступаюць на шкло, трушчаць яго на друзачкі... Пташнікаў.

Ламаць, крышыць, разбураць. А міны ўсё вылі і вылі, трушчылі дрэвы, ссякалі галлё, запальвалі зямлянкі. Шамякін. Там, дзе дзік ламачча трушчыць, Дзе мелодыйнезлічона, У славутай нашай пушчы Рай для птушак і вучоных. Панчанка.

Знішчаць каго-, што-н. [Соміку] яскрава ўявілася, як рушыцца ўніз грузны кавалак, падбірае, камечыць і трушчыць пад сабою Рыгора. Крапіва.

ТРЫ, трох, тром, трыма, (аб) трох, ліч. кольк. 1. Лік і лічба 3. Напісаць лічбу тры. ІІ Колькасць, якая абазначаецца лічбай 3. Тры кніжкі. Тры дарогі. Садок быў, праўда, невялічкі: Дзве верабіны ды тры дзічкі. Колас.

2. Тое, што і тройка (у 2 знач.).

О Бачыць на тры аршыны ^на тры сажні) пад зямлёю гл. бачыць. Гнуцца ў тры пагібелі гл. гнуцца. Гнуць у тры пагібелі гл. гнуць. Да трох не гавары каму гл. гаварыць. Заблудзіць у трох соснах гл. заблудзіць. За тры крокі ад каго-чаго гл. крок. Злупіць тры скуры гл. злупіць. Тры чвэрці да смерці гл. чвэрць. Уткнуць (уваткнуць, усунуць, ўставіць) свае тры грошы гл. уткнуць.

ТРЫ™ і ТРОХ... Першая састаўная частка складаных слоў; абазначае: і) які складаецца з трох частак, раздзелаў і пад., напрыклад: трохкласны, трохпакаёвы, трохтомны, трохпавярховы, трыножак, трыплан; 2) які мае тры аднолькавыя прадметы, прыкметы, уласцівасці і пад., напрыклад: трохвугольны,

трохматорны, трохст

о

п

п

ы;

3) трайны па ма-

се, па аб'ёму, па даўжыні і пад., напрыклад: трохатамны, трохвалептны, трохдзённы, трохрублёвы, трохпудовы.

ТРЫАДЗШСТВА, -а, н. Адзінства трох паняццяў, прадметаў, умоў.

О Драматычнае трыадзінства — адзінства часу, месца і дзеяння, якое захоўвалася драматургіяй класіцызму.

ТРЫАДЗШЫ, -ая, -ае. Які складаецца з трох паняццяў, з'яў, рыс, ўяўляе трыадзінства. Гэты вывад можна аформіць умоўнай трыадзінай формулай: думкавобраз слова (для пісьменніка) і слова вобраз думка (для чытача). Юрэвіч.

ТРЫАЦЭТÁТ, -у, М -тáце, м. Рэчыва, з якога вырабляюць трыацэтатнае валакпо; назва гэтага валакна.

ТРЫАЦЭТÁТНЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да трыацэтату. Трыацэтатнае валакно. // Зроблены з такога валакна. Трыацэтатны шоўк.

ТРКІБА ', -ы, ж. Разм. Шасцярня малатарні. {Марыля} была з ганьбай: на правай руцэ тры крайнія пальцы наўскасяк аджавала трыбай малатарні. Брыль.

ТРБІБА2, -ы, ж. Гіст. Кожная з трох груп родаў, якія складалі патрыцыянскую абшчыну; кожная з трох адміністрацыйна-тэрытарыяльных акруг Старажытпага Рыма.

[Лац. ІгіЫíз.]

ТРЫБАЛЮМШЕСЦЭНЦЫЯ, -і. ж. Свячэнне цел у час іх трэння, разлому, раздаўлівання і пад.

ТРЫБАЭЛЕКТРЫЧНАСЦЬ, -і, ж. З'ява ўзнікнення электрычных зарадаў пры трэнні.

[Ад грэч. ІгіЬоа — трэнне.]

ТРЫБРÁХІЙ, -я, м. У антычным вершаскладанні — стапа з трох кароткіх складоў.

[Грэч. ІгіЬгасЬув.]

ТРЫБУН, -а, м. і. Гіст. Назва розных службовых асоб у Старажытным Рыме. Ваенны трыбун. Народны трыбун.

2. Грамадскі дзеяч — выдатны прамоўца і публіцыст. эмет:]Цяжкую страту панесла, партыя, няма ў жывых яе лепшага трыбуна \Кірава]. Лобан. // Выразнік чыіх-н. ідэй, прынцыпаў, імкненняў. Трыбун сялянскіх мае.

[Лац. ІгіЬцпцв.]

ТРЫБУНА, -ы, ж. 1. Узвышэнне для выступлення прамоўцы. Апошняе слова сказаў сам Лапко. Яму прыйшлося выйсці з свайго кутка на трыбуну. Колас. Глеб Іванавіч узышоў на драўляную трыбуну, прыкрытую чырвоным паркалем, узняў зялёны вучнёўскі сшытак, і тлум угаманіўся. Дуброўскі. // перан. Месца, сфера, дзе праходзіць грамадская дзейнасць каго-н. Тэатр трыбуна эпохі. «ЛіМ». [Давідзюк:]Газета гэта трыбуна, з якой трэба гаварыць палітычна выразна, класава накіравана, а не балбатаць тое, што трапляецца на язык. Сабаленка.

2. Збудаванне з паступовым узвышэннем радоў, лавак для публікі (на стадыёнах, на плошчах і пад.). У гэты дзень трыбуны зімовага стадыёна былі перапоўненыя. «Звязда».

[Фр. Ігіглíпе.]

ТРЫБУНАЛ, -а, м. 1. Спецыяльны судовы орган па разгляду ваенных і асабліва цяжкіх грамадзянскіх злачынстваў. Ваенны трыбунал. \Мірон Іванавіч:} Аднак ты гарачая ў нас, Надзежда Астапаўна, Цябе б проста

Трыбух

529

Трыванн

е



старшынёй спецыяльнага трыбунала. Лынькоў. // зб. Суддзі, судовая калегія гэтага органа.— Таварыш палкоўнік, а можа цяпер ззавём трыбунал? для паўнаты карціны спытаў я. Няхай.

2. Разгляд судовых спраў такім органам. За цюк бязі, украдзены з чужога эшалона, калі ехалі з-пад Выбарга ў 'Гарту, двое разведчыкаў пайшлі пад трыбунал. Навуменка. // Судовае пасяджэнне гэтага органа. [Ад лац. ІгіішпаІ — судзілішча.]

ТРЫБУХ,

-á, м. Разм. 1. Страўнік.

Іран. Жывот.— А што князю мужык, беззямельнае сялянства! Быў бы напханы свой трыбух... Вешаць трэба такіх гадаў! злосна заключыў Янка. Колас. // Пра тоўстага чалавека. [Залыгін:] Вайна гэта мясабойня для трыбухоў багацеяў. Мележ.

толькі мн. (трыбухí, -óў). Вантробы (страўнік, кішкі і пад.).

ТРЫБУХÁТЫ, -ая, -ае. Разм. З вялікім трыбухом, жыватом. Як па стандарту здаравенны і трыбухаты, ледзь той рэмень трымаецца спражкай на пупе, у фанабэрыстасуровым шлеме «пікельгаўб», гер шуцман, якога ўсё жывое ведала тут па прозвішчу і імені, узвышаўся на плошчы няўмольным і непрыступным ўвасабленнем правапарадку. Брыль. Конь у Пошты стары, маленькі, трыбухаты. Крапіва. / у знач. наз.

трыбухáты,

-ага, м.Но-о, трыбухаты,махаў пугаю Гальяш. Гурскі.

ТРЫБУХÁЧ,

-á, м. Разм. Чалавек з празмерна вялікім жыватом. // перан. Пра багацея, эксплуататара.— Ну, скора будзе канец трыбухачам! Пад «трыбухачамі» Аўмень разумее ўсіх паноў і шышак. Паясняць гэта сваёй аўдыторыі не трэба усе ведаюць, хто такія трыбухачы. Колас.

ТРЫБУХОВЫ, -ая, -ае. Які мае адносіны да трыбуха (у 3 знач.), з трыбухамі.

ТРЫБУШ

К

ІЦЬ,

-бушý, -бýшыш, -бýшыць; незак., каго-што. Разм. І. Патрашыць, вымаць вантробы з забітай жывёліны. На пагорку два цецерукі з-пад самых ног еылецелі, каршуна ўзагнаў, які на пні сойку трыбушыў, потым пастаяў ля здаравеннага вужа і панаглядаў, як ён жабу заглытваў, і падаўся далей. Ляўданскі.

Разварочваць, разрываць што-н., даставаць, вымаць усё тое, што знаходзіцца ў чым-н. Сядзеў бы [Юрка] ля цапоў з Тодарчыкам ці Вольнай і рэзаў бы перавяслы трыбушыў снапы. Пташнікаў. Торба была нечым напакавана. Але хлапчукі не сталі трыбушыць, прынеслі, як ёсць, да стайні. Чыгрынаў.

перан. Трэсці каго-н., рабіць вобыск.— Газету канфіскавалі? запытаў Войцік у вартаўніка.Перад самым світаннем з'явілася цэлая хеўра і пачала трыбушыць рэдакцыю. Машара. [Пятро Пятровіч:] Пасля саўгас у нас арганізаваўся, паступіў я ў камсамол, у час калектывізацыі трыбушыў гэтага самага свайго «апекуна». Навуменка.

ТРЫВÁЛАС

Ц

Ь, -і,

ж.

1.

Уласцівасць трывалага. Трываласць тканіны. Трываласць ведаў. Трываласць драўніны. Слаўся, горды розум чалавечы ■Праваднік нязведаны! дарог: На свае разгойданыя плечы Ты прыняў трываласць перамог. Гаўрусёў. [Камісар брыгады] ішоў і здзіўляўся сіле і трываласці

жанчын. За іх ён баяўся з самага пачатку марша. Шамякін.

2. Устойлівасць, надзейнасць.

ТРЫВ

А

ЛЫ,

-ая, -ае. 1. Моцны, які з цяжкасцю паддаецца разбурэнню, псаванню. Трывалая драўніна. Гураля хата, якіх нямала У гэтым краі Арлінай волі: Такія ж сцены З хваін трывалых, Такі ж арнамент па бэльках столі. Танк. //' Надзейны, моцны, устойлівы. Сілівон .. выстругваў зуб'е для грабляў .. І такія трывалыя выходзілі граблі гады па тры служылі. Лынькоў. Але ж дзе яе [лодку], лёгкую ды манеўровую, ды з плоскім днішчам, ды трывалую, знойдзеш у нас, мой пане? В. Вольскі. Вы ведаеце, што такое цэмент? Парашочак, з выгляду рахманы, А робіць трывалым пастамент Генію І тырану. Жычка. Дзе гразь мясіў адвеку Ды кладкі клаў народ Трывалую грав[і]йку Насыпалі за год. Гілевіч. Пад нагамі адчуваўся трывалы, увесь у купінах грунт. Мележ. // Які доўга захоўваецца і праяўляе свае якасці. Трывалы пах. // Добра засвоены (пра веды, навыкі і пад.); грунтоўны. Трывалыя веды. Трывалыя навыкі. // Сапраўдны, добры. Дамоў ад'язджаў ён [Пракоп], Далі яму боты з майстэрні дзяржаўнай Трывалай работы. Куляшоў. // перан. Правераны часам. Трывалае шчасце. Трывалы аўтарытэт.

Які не мяняецца, надзейны, устойлівы. Трывалы мір. Трывалая сям'я. Трывалыя сувязі. Яна [ленінская канцэпцыя асобы] метадалагічна ўзбройвае літаратуразнаўства і стварае трывалую аснову для навуковага асэнсавання праблемы творчай індывідуальнасці. Івашын. Была закладзена трывалая сацыяльна-палітычная і эканамічная аснова збліжэння нацый, іх непарушнай дружбы і ўсебаковага супрацоўніцтва, стварэння шматнацыянальнай савецкай дзяржавы. Машэраў. ■—Савецкі Саюз стаў адной з індустрыяльных дзяржаў свету толькі таму,падхапіў Іван Якаўлевіч,што ўся наша зканоміка, народная гаспадарка базіруецца на трывалым падмурку энергетыкі. Гроднеў.

перан. Здольны многае вынесці, перажыць; стойкі, загартаваны. Зямля мая! Якім трывалым быў Іван Сусанін, Сягоння буду я такім. Пушча. Пішы ёй проста: «Любая, цалую. Вайну закончым і чакай дамоў. Калі спалілі хату адбудую. Не зломак я з трывалых мужыкоў». Прыходзька. // Уласцівы такому чалавеку.— Гануля ўмее несці крыж пакуты,казалі пра яе людзі, дзівячыся яе трываламу характару. Гурскі. // Здольны пераносіць неспрыяльныя знешнія ўмовы

б

раслінах). Пайшлі мы з жонкай, з сынам, разбілі лехі і, што можна паводле часу,усё пасадзілі: буракі, моркву, часнок і падобныя трывалыя расліны. Дубоўка.

Разм. Сытны, пажыўны (пра яду). Трывалае снеданне.

ТРЫВÁЛЬНЫ,

-ая, -ае. Які мае адносіны да трывання 2.

ТРЫВ

А

НН

Е

', -я, н. Здольнасць трываць (у 1 знач.), цярпліва пераносіць што-н. да пэўнага часу; працягласць у часе. / .. [Сотнікаў] трываў, ашчадна выдаткоўваючы не надта багаты запас свайго трывання. Быкаў.

ТРЫВ

А

НН

Е

2, -я, н. Граматычная катэгорыя ў некаторых мовах, якая выражае неза

кончанасць

або закончанасць дзеяння ў

час

е.



Тры

в

аць



530



Трывожны


2014-07-19 18:44
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • Контрольная работа
  • © sanaalar.ru
    Образовательные документы для студентов.